Janowiec etneński
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
janowiec etneński | ||
Nazwa systematyczna | |||
Genista aetnensis (Biv.) DC. Prodr. 2: 150 (1825)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
Janowiec etneński (Genista aetnensis (Biv.) DC.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae). Jest gatunkiem endemicznym na Sycylii, gdzie zasiedla wschodni stok Etny, oraz na Sardynii, gdzie jest bardziej rozpowszechniony i występuje na obszarach górskich w południowej i wschodniej części wyspy. Rośnie również na wschodnim wybrzeżu Korsyki, gdzie występuje jedynie na kosach w Étang de Palo i Solaro oraz wzdłuż brzegów rzeki Solenzara[5]. Na początku XX wieku został introdukowany na stoki Wezuwiusza w ramach programu zalesiania, po erupcjach, które miały miejsce w latach 1906 i 1944[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Krzew lub małe drzewo, zwykle dorastające do 4–9 metrów wysokości[7], o koronie osiągającej średnicę do 3 metrów[6], zrzucające liście na zimę[8]. Główna łodyga osiąga średnicę ok. 15–30 cm[7]. Pędy boczne naprzemianległe i niemal wiązkowate, zwisłe[9]. Epiderma łodygi i pędów jest koloru czerwonobrązowego[10]. Ulistnienie naprzemianległe, niemal naprzeciwległe[9]. Liście są bardzo małe[7], równowąskie i omszone[10], nietrwałe[9] i rzadko wytwarzane, gdyż większość fotosyntezy jest przeprowadzana przez młode zielone pędy[7]. Kwiaty motylkowe, złocistożółte[10], wonne[11], zebrane w luźne grono[9]. Kwitnie bardzo obficie[8]. Owocem jest brązowy, nagi, sierpowaty strąk, zawierający od 2 do 4 soczewkowatych nasion[10].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Rozwój
- Kwitnie w czerwcu i lipcu, a kwitnienie może trwać do września[5]. Nasiona rozsiewane są pod koniec lata (sierpień–wrzesień); spadają w pobliżu roślin matecznych (barochoria) i bardzo prawdopodobnie są transportowane wodą wzdłuż strumieni i rzek (hydrochoria)[5]. Kwiaty zapylane są przez owady[5].
- Siedlisko
- Gatunek pionierski zasiedlający stare wylewy lawy, a także występujący na obrzeżach lasów i wzdłuż rzek, na wysokości od 200 do 2000 m n.p.m.[7]
- Interakcje międzygatunkowe
- Jest rośliną żywicielską dla ćmy Phyllonorycter etnensis z rodziny kibitnikowatych[12].
- Cechy fitochemiczne
- Pędy i kwiaty zawierają rutynę. W liściach i nasionach obecne są flawonoidy, m.in. daidzeina, genisteina, kemferol, prunetyna i tamaryksetyna. W roślinach odkryto również alkaloidy, takie jak cytyzyna, sparteina i retamina[13].
- Charakterystyka fitosocjologiczna
- W klasyfikacji siedlisk przyrodniczych Europy jest gatunkiem charakterystycznym dla siedliska F3.2 Subśródziemnomorskie zarośla zrzucające liście na zimę (i F3.27 Stanowiska Genista aetnensis). W klasyfikacji typów siedlisk przyrodniczych Natura 2000 jest gatunkiem wyróżniającym siedlisko 5330-4 Ciepłolubne śródziemnomorskie zarośla janowca etneńskiego[14].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Gatunek z rodzaju janowiec (Genista L.) w plemieniu Genisteae w obrębie podrodziny bobowatych właściwych (Faboideae) z rodziny bobowatych (Fabaceae Lindl.)[15].
W ramach gatunku wyróżnia się dwa podgatunki:
- Genista aetnensis subsp. fraisseorum Fridl.
- Genista aetnensis subsp. sarda (C.Presl) Fridl.
Zagrożenie i ochrona
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN ujęty jako gatunek najmniejszej troski[4]. Na Korsyce uznany za gatunek krytycznie zagrożony i objęty ochroną[5].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Roślina jest sadzona jako gatunek pionierski wiążący azot w glebie. Poza tym jest uprawiana jako roślina ozdobna[4]. W uprawie wymaga stanowiska słonecznego i ubogiej, dobrze przepuszczalnej gleby[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ a b Plants of the World Online [online], The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019 [dostęp 2021-08-02] (ang.).
- ↑ a b c Genista aetnensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e Genista aetnensis (Biv.) DC - CBNC [online], Conservatoire Botanique National Corse, 4 maja 2017 [zarchiwizowane z adresu 2021-08-02] .
- ↑ a b Stinca Adriano (et al.). Invasion impact of the nitrogen-fixing shrub Genista aetnensis on Vesuvius Grand Cone. „Procedia Environmental Sciences”. 19, s. 865–874, 2013.
- ↑ a b c d e Genista aetnensis [online], Useful Temperate Plants [dostęp 2021-08-02] .
- ↑ a b c Genista aetnensis - Mount Etna broom [online], RHS Gardening [dostęp 2021-08-02] (ang.).
- ↑ a b c d e Loredana Rizzi Longo , Laura Feoli Chiapella , Contribution to the systematics of Genista L. sect. Spartocarpus Spach (Genisteae, Fabaceae) with emphasis on palynological data, „Studia Geobotanica”, 14, 1994, s. 14–62 .
- ↑ a b c d Guido Bissanti: Genista aetnensis: Sistematica, Etimologia, Habitat, Coltivazione. Un Mondo Ecosostenibile, 2019-01-03. [dostęp 2021-08-02].
- ↑ Alan Titchmarsh: The complete how to be a gardener. London: Random House. ISBN 978-1-4481-4074-9.
- ↑ Jorrit H. Poelen, James D. Simons, Chris J. Mungall. Global biotic interactions: An open infrastructure to share and analyze species-interaction datasets. „Ecological Informatics”. 24, s. 148–159, 2014-11. DOI: 10.1016/j.ecoinf.2014.08.005..
- ↑ Frank Bisby: Phytochemical dictionary of the Leguminosae. Wyd. 1. London: Chapman & Hall, s. 314. ISBN 978-0-412-39770-7.
- ↑ Genista aetnensis (Biv.) DC., 1825 - Genêt de l'Etna. Inventaire National du Patrimoine Naturel. [dostęp 2021-08-02].
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland [dostęp 2021-08-02] (ang.).
- EoL: 703907
- EUNIS: 171308
- GBIF: 5347587
- identyfikator iNaturalist: 181646
- IPNI: 495862-1
- ITIS: 820314
- NCBI: 49819
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8790
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:495862-1
- Tela Botanica: 29465
- identyfikator Tropicos: 50040884
- USDA PLANTS: GEAE
- CoL: 3FL7K