Maksymilian Ciężki
Data i miejsce urodzenia |
24 listopada 1898 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
9 listopada 1951 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
Maksymilian Ciężki (ur. 24 listopada 1898 w Szamotułach, zm. 9 listopada 1951 w Londynie) – powstaniec wielkopolski, major łączności Wojska Polskiego II RP (podpułkownik Polskich Sił Zbrojnych), jako wykładowca kształcił uczestników prac nad złamaniem szyfrów maszyny szyfrującej Enigma.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w rodzinie Józefa, przedsiębiorcy budowlanego, i Weroniki z Zarzyńskich. Miał trzech braci i pięć sióstr. Uczęszczał do szkoły rolniczej w rodzinnym mieście[1].
16-letni Maksymilian Ciężki w życie publiczne wkroczył po raz pierwszy w 1914 r, w chwili wybuchu I wojny światowej. W rodzinnym mieście utworzył oddział skautów i stanął na jego czele. Organizacja ta służyła jako „zasłona maskująca” werbunek ochotników do Legionów Polskich. 2 czerwca 1917 roku powołany został do armii niemieckiej i przeszedł drogę „Kaczmarek-Regimentów”, walcząc na froncie francuskim. Od 9 lutego do 19 listopada 1918 roku pełnił służbę w Oddziałach Zapasowych Łączności w Ohrdruf. Przebywając na urlopie zorganizował grupę konspiracyjną, skupującą broń od żołnierzy niemieckich. Przydała się wkrótce po demobilizacji i powrocie do rodzinnych Szamotuł.
Na pierwszy sygnał o wybuchu powstania w Poznaniu, Maksymilian Ciężki uzbroił robotników fabrycznych i na ich czele usunął miejscową administrację niemiecką, zastępując ją Polakami, następnie połączył siły z innym oddziałem powstańczym i w nocy z 30 na 31 grudnia opanował pobliskie Wronki. Ciężka choroba płuc sprawiła, że musiał opuścić służbę liniową.
2 kwietnia 1919 roku, po wyzdrowieniu, ujawnił swoje kwalifikacje wojskowe wstępując do Oddziałów Radio w poznańskiej Cytadeli. W okresie od 30 listopada 1919 roku do 14 marca 1920 roku był słuchaczem Oficerskiej Szkoły Łączności w Zegrzu. Po ukończeniu szkoły przydzielony został do 2 batalionu telegraficznego w Poznaniu. W okresie od 5 stycznia 1921 roku do 23 marca 1923 roku dowodził radiostacją w dowództwie: 6 Armii, 2 Armii, 18 Dywizji Piechoty i Wojska Litwy Środkowej oraz w Centralnej Radiostacji w Warszawie. W 1922 roku zdał maturę w Gimnazjum Stanisława Augusta w Wilnie[2]. 24 marca 1923 roku został przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego i wyznaczony na stanowisko referenta.
- Osobny artykuł:
W styczniu 1929 roku, zgodnie z sugestią Sztabu Głównego Wojska Polskiego, profesor Zdzisław Krygowski z Instytutu Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego, zorganizował kurs kryptologów, na który skierowano grupę najzdolniejszych studentów, biegle mówiących po niemiecku. Na wykładowców wyznaczono kryptologów cywilnych i wojskowych ze Sztabu Głównego Wojska Polskiego: kpt. Maksymiliana Ciężkiego, mjr. Franciszka Pokornego i inż. Antoniego Pallutha. Wyróżniającymi się adeptami kryptologii byli trzej młodzi matematycy: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Jesienią 1930 r. dla ośmiu studentów, którzy ukończyli kurs z najlepszymi wynikami, utworzono w Poznaniu filię Biura Szyfrów Sztabu Głównego WP. W lecie 1932 r. filia została rozwiązana, a Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski od dnia 1 września 1932 r. zatrudnieni zostali w Warszawie jako kryptolodzy Biura Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Rozpoznanie przez Mariana Rejewskiego tajemnicy Enigmy nastąpiło ostatecznie w grudniu 1932 roku, a praktyczne zastosowanie - z udziałem Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego - w styczniu 1933 roku. Odtąd, aż do jesieni 1939 r. polski Sztab Główny i Ministerstwo Spraw Zagranicznych, otrzymywały wielkiej wagi informacje o niemieckich siłach zbrojnych i innych resortach III Rzeszy (ale bez ujawnienia Enigmy jako ich źródła).
19 marca 1937 roku awansował na majora w korpusie oficerów łączności.
W 1946 został pozbawiony polskiego obywatelstwa, które przywrócono mu dopiero po śmierci.
Polskie władze emigracyjne 1 stycznia 1946 roku awansowały go na podpułkownika[3]. Nigdy nie dowiedział się o śmierci swoich dwóch z trzech synów – te informacje żona Maksymiliana utrzymywała przed nim w tajemnicy w obawie o stan jego zdrowia. W 1949 roku przeniósł się z Londynu do Par w Kornwalii. W lokalnej szkole artystycznej uczęszczał na kurs tkactwa. Zmarł 9 listopada 1951 roku w Londynie na nowotwór płuc. Pochowany na cmentarzu Tywardreath[4].
23 listopada 2008 roku prochy Maksymiliana zostały przewiezione do Szamotuł i ponownie pochowane. Na drugi pogrzeb pułkownika Ciężkiego przyszło wiele osób, w tym najbliższa rodzina. Po uroczystej Mszy Św. pogrzebowej w Szamotulskiej Kolegiacie, został pochowany na cmentarzu parafialnym w Szamotułach, w kwaterze Powstańców Wielkopolskich. W tym samym dniu odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika Maksymiliana Ciężkiego, który znajduje się na skwerze jego imienia[5].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 6 lutego 2009)[6]
- Krzyż Niepodległości (25 lipca 1933)[7]
- Złoty Krzyż Zasługi
- Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[8]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]20 czerwca 2015 r. imię ppłk. Maksymiliana Ciężkiego otrzymała Szkoła Podstawowa w Baborowie, nieopodal rodzinnych Szamotuł. W dniu 14 maja 2021 roku ppłk. Maksymilian Ciężki został patronem Regionalnego Centrum Informatyki Olsztyn[9].
W 2015 roku Bogusław Wołoszański nakręcił 4-odcinkowy cykl „Sensacje XX wieku - Enigma”. Postać Maksymiliana Ciężkiego zagrał w nim aktor Michał Czernecki[10].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ciężka i Grajek 2008 ↓, s. 9-10, 15.
- ↑ Ciężka i Grajek 2008 ↓, s. 16.
- ↑ Ciężka i Grajek 2008 ↓, s. 47.
- ↑ Ciężka i Grajek 2008 ↓, s. 46.
- ↑ Skwer Maksymiliana Ciężkiego - Szamotuły [online], mapofpoland.pl [dostęp 2022-11-11] (pol.).
- ↑ M.P. z 2009 r. nr 30, poz. 444 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 171, poz. 208 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”.
- ↑ ppłk Maksymilian Ciężki Patronem RCI Olsztyn [online], Regionalne Centrum Informatyki Olsztyn, 18 maja 2021 [dostęp 2024-05-26] (pol.).
- ↑ Sensacje XX Wieku - Enigma część IV #Historia. [dostęp 2022-11-10].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Barbara Ciężka, Marek Grajek: Maksymilian Ciężki 1898–1951. Szamotuły: Fundacja Kultury Zamek Górków, 2008.
- Majorowie łączności II Rzeczypospolitej
- Ludzie urodzeni w Szamotułach
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej
- Podpułkownicy łączności Polskich Sił Zbrojnych
- Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej
- Polscy kryptolodzy
- Polskie ofiary represji stalinowskich
- Powstańcy wielkopolscy (1918–1919)
- Pozbawieni obywatelstwa polskiego przez władze Polski Ludowej 1944–1989
- Urodzeni w 1898
- Wojskowi Litwy Środkowej
- Zmarli w 1951
- Biuro Szyfrów