Marcelina Sembrich-Kochańska
Data i miejsce urodzenia |
15 lutego 1858 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
11 stycznia 1935 |
Typ głosu | |
Gatunki | |
Zawód | |
Odznaczenia | |
Marcella Sembrich-Kochańska, właśc. Prakseda Marcelina Kochańska, znana też jako Marcelina Sembrich (ur. 15 lutego 1858 w Wiśniowczyku, zm. 11 stycznia 1935 w Nowym Jorku) – światowej sławy polska śpiewaczka (sopran), pierwsza Polka występująca w Metropolitan Opera w Nowym Jorku.
Życiorys i przebieg kariery
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo spędziła w Bolechowie, wielokulturowym podgórskim miasteczku galicyjskim. Ojciec jej był wędrownym nauczycielem muzyki i organistą w kościele parafialnym w Bolechowie. Już w czwartym roku życia zaczęła grać na fortepianie, w szóstym zaś na skrzypcach[1]. Dzięki staraniom emerytowanego nauczyciela Jana Radwana Janowicza, który uwierzył w jej talent, w wieku 12 lat trafiła do Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, gdzie opiekowała się nią zamożna rodzina Zellingerów.
Studia muzyczne odbywała we Lwowie[2], Wiedniu i Mediolanie (od 1875[1]) początkowo w zakresie gry na fortepianie i na skrzypcach, a później także i śpiewu (u. V. Rokitansky’ego, i G.B. Lampertiego). W pierwszych latach operowej kariery niejednokrotnie popisywała się na koncertach swymi trojakimi umiejętnościami, co stanowiło sensację. Pod względem wszechstronnej i praktycznej wiedzy muzycznej z pewnością nie miała sobie równych wśród śpiewaczek tamtej doby.
Debiutowała w Atenach partią Elwiry w Purytanach Vincenza Belliniego 3 czerwca 1877 roku.
Brała udział w otwarciu Metropolitan Opera w Nowym Jorku. Debiutowała jako tytułowa Łucja z Lammermoor w operze Gaetana Donizettiego 24 października w drugim spektaklu na tej scenie[3].
W Metropolitan Opera wystąpiła 487 razy, śpiewała tam stale w latach 1898–1909.
Była solistką oper Drezna, Londynu (Covent Garden), Sankt Petersburga, Mediolanu (Teatro dal Verme), występowała gościnnie w Madrycie, Paryżu, Brukseli, Berlinie, Kolonii, Hamburgu, Frankfurcie, Monachium, Amsterdamie, Genewie, Pradze, Wrocławiu, Wiedniu, Budapeszcie.
Na koncertach i przedstawieniach śpiewała dla koronowanych głów i otrzymywała w darze bezcenne klejnoty. Wiele z nich zachowało się, m.in. bransoletka wysadzana diamentami, z wygrawerowanym napisem od cara Aleksandra II, wręczona Sembrich na siedem dni przed zamachem, w którym zginął (1881).
Mieszkała w Dreźnie (najdłużej), Berlinie, Ouchy-Chamblandes pod Lozanną, Nicei, Nowym Jorku i Bolton Landing w USA.
Nawiązywała kontakty z szeregiem wybitnych osobistości. Więzi przyjacielskie i artystyczne łączyły ją z Ignacym J. Paderewskim, śpiewała partię Ulany w premierze jego opery Manru w Nowym Jorku (1902), spotykała się z Heleną Modrzejewską. Brała udział w koncertach obok Johannesa Brahmsa i Józefa Wieniawskiego, śpiewała w Weselu Figara W.A. Mozarta pod dyrekcją Gustava Mahlera (1909). Jej partnerami bywali najsławniejsi w ówczesnym świecie opery artyści, jak Enrico Caruso i Mattia Battistini, a z Polaków Adam Didur, Jan Reszke i jego brat Edward. Zyskała uznanie sławnego krytyka Eduarda Hanslicka, który wywarł wpływ na świadomość estetyczną muzyki XIX wieku. Ceniono ją zwłaszcza za role mozartowskie i za romantyczne bel canto we wczesnoromantycznych operach włoskich (Belliniego, Donizettiego, Verdiego). Była też znakomitą interpretatorką pieśni, wypełniała nimi swe programy recitali.
Pozostało po niej wiele nagrań (około stu) dokonywanych w latach 1900–1919[potrzebny przypis].
Po zakończeniu kariery w 1917 zajmowała się pracą pedagogiczną w nowojorskiej Juilliard School, Instytucie Muzycznym Curtisa w Filadelfii (od 1924[1]) oraz we własnym studio w Bolton Landing. Jej uczennicami były m.in. Maria Jeritza i Dusolina Giannini.
Miała duże osiągnięcia pedagogiczne będąc pod koniec życia profesorem wokalistyki w Curtis Institute of Music w Filadelfii i w Juilliard School w Nowym Jorku.
Ambasadorka polskiej kultury
[edytuj | edytuj kod]Przez długie lata swej muzycznej działalności czuła się ambasadorką kultury polskiej. Od roku 1880 nieprzerwanie na wszystkich swych koncertach wykonywała po polsku pieśń Chopina Życzenie przy własnym akompaniamencie fortepianowym; gdy to było możliwe włączała też ją do występów operowych (np. do sceny „lekcji śpiewu” w II akcie Cyrulika sewilskiego Rossiniego) traktując jako symbol polskości narodu, którego państwa nie ma na mapie[4].
W programach jej recitali figurowały zawsze pieśni polskie: Moniuszki, Niewiadomskiego, Zarzyckiego, Paderewskiego, Stojowskiego.
Wielokrotnie odwiedzała ojczyznę, jej występy stanowiły muzyczne święto: sześciokrotnie wystąpiła w Warszawie (1879, 1880, 1886, 1889, 1895, 1909), dwukrotnie w Krakowie (1886, 1898) i Lwowie (1886, 1909), dwa razy w Łodzi, kilka razy w Wilnie.
W roku 1914 kierowała w Nowym Jorku pracami The American-Polish Relief Committee i działała na rzecz pomocy ofiarom wojny w Polsce, współpracując z Sienkiewiczem i Paderewskim; Komitet upowszechniał też materiały o historii i kulturze Polski propagując ideę odzyskania niepodległości.
Oboje z mężem, Wilhelmem Stenglem (ze spolonizowanej rodziny niemieckiej, profesorem Konserwatorium Lwowskiego) pisywali do siebie listy po polsku i w domu mówili tym językiem.
Śmierć i spuścizna
[edytuj | edytuj kod]Zmarła w Nowym Jorku. Żona pierworodnego syna, Willy’ego Stengla, stała się opiekunką jej archiwum (zdeponowanym w New York Public Library for The Performing Arts) i założycielką Stowarzyszenia Pamięci Marcelli Sembrich (The Marcella Sembrich Memorial Association), które nadal działa, administrując Muzeum jej imienia w Bolton Landing. Szczątki Marcelli Sembrich-Kochańskiej, wraz ze szczątkami jej męża syn przewiózł do Drezna. Znajdują się w rodzinnym grobie Stenglów na cmentarzu Johannisfriedhof.
Kanclerz Orderu Odrodzenia Polski, Jan Kochanowski, wystawił świadectwo, iż „Prezydent RP, dekretem z dn. 28 listopada 1924 roku zaliczył Marcellę Sembrich-Kochańską w poczet Kawalerów Orderu Odrodzenia Polski, nadając jej odznakę Krzyża Oficerskiego tego Orderu.
Repertuar (partie operowe)
[edytuj | edytuj kod]Vincenzo Bellini
- I Puritani / Purytanie – Elwira
- La Sonnambula / Lunatyczka – Amina
Georges Bizet
- Les pêcheurs des perles / Poławiacze pereł – Leila
Isidore De Lara
- Amy Robsart – rola tytułowa
Léo Delibes
- Lakmé – rola tytułowa
Gaetano Donizetti
- Lucia di Lammermoor / Łucja z Lammermoor – Łucja
- Don Pasquale – Norina
- La fille du régiment / Córka pułku – Maria
- L’elisir d’amore / Napój miłosny – Adina
Friedrich von Flotow
- Alessandro Stradella – Leonora
- Martha – Henrietta
Charles Gounod
- Romeo et Juliette / Romeo i Julia – Juliette
- Faust – Małgorzata
Profesor Maria Zduniak odsłania tablicę pamiątkową na fasadzie Opery Wrocławskiej
Fromental J.F. Halévy
- La Juive / Żydówka – Eudoksja
- Kretschmer Edmund
- Die Folkunger – Maria
Leoncavallo Ruggero
- I Pagliaci / Pajace – Nedda
Filippo Marchetti
- Ruy Blas – Donna Maria von Nenburg, królowa Hiszpanii
Jules Massenet
- Manon – rola tytułowa
Giacomo Meyerbeer
- Robert le diable / Robert Diabeł – Izabela
- Le pardon de Ploërmel / Dinorah – rola tytułowa
- Les Huguenots / Hugonoci – Małgorzata de Valois
- L’Étoile du Nord / Gwiazda Północy – Katarzyna
Wolfgang Amadeus Mozart
- Die Zauberflöte / Czarodziejski flet – Królowa Nocy
- Die Entführung aus dem Serail / Uprowadzenie z seraju – Konstancja
- Le nozze di Figaro / Wesele Figara – Zuzanna
- Don Giovanni – Zerlina
Otto Nicolai
- Die lustigen Weiber von Windsor / Wesołe kumoszki z Windsoru – Pani Fluth
Ignacy Jan Paderewski
- Manru – Ulana
Giacomo Puccini
- La bohème / Cyganeria – Mimi
Gioachino Rossini
- Il barbiere di Seviglia / Cyrulik sewilski – Rozyna
Anton Rubinstein
- Demon – Tamara
Johann Strauss
- Die Fledermaus / Zemsta nietoperza – Rozalinda
Ambroise Thomas
- Hamlet – Ofelia
- Mignon – rola tytułowa (w wersji sopranowej)
Giuseppe Verdi
- Traviata – Violetta
- Rigoletto – Gilda
- Ernani – Elwira
Richard Wagner
- Lohengrin – Elza
- Der Meistersinger von Nürnberg / Śpiewacy norymberscy – Ewa
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Nekrologi. Kochańska-Sembrich Marcella. „Orkiestra”. Rok VI, Nr 1 (52), s. 15, styczeń 1935. Lwów. [dostęp 2024-07-04].
- ↑ Absolwentka Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie.
- ↑ Pierwszym był Faust Ch. Gounoda z udziałem Christine Nilsson i Italo Campaniniego (22 października).
- ↑ Opublikowała na ten temat ciekawy artykuł, w amerykańskim czasopiśmie Bohemian (grudzień 1909).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Małgorzata Komorowska, Juliusz Multarzyński, Marcella Sembrich-Kochańska. Artystka świata, Warszawa 2016
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Audycja radiowa „Marcelina Sembrich-Kochańska” z cyklu Maksyma Malkowa „Z kolekcji rzadkich nagrań” (w języku rosyjskim).
- Marcelina Sembrich-Kochańska na zdjęciach w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000083493859
- VIAF: 197617
- LCCN: n82001308
- GND: 117469513
- BnF: 13899652w
- SUDOC: 160317681
- NKC: xx0186410
- BNE: XX1746810
- NTA: 296749915
- CiNii: DA1282807X
- Open Library: OL2568447A
- PLWABN: 9810616649105606
- NUKAT: n2009110640
- J9U: 987007330519505171
- CANTIC: a11498626
- LNB: 000306074
- LIH: LNB:vfu;=Cb
- RISM: people/147900
- Absolwenci Konserwatorium Lwowskiego
- Ludzie urodzeni w Wiśniowczyku
- Ludzie związani z Bolechowem
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Polscy pedagodzy muzyczni
- Polskie soprany
- Polskie śpiewaczki operowe
- Polskie śpiewaczki na scenie Metropolitan Opera
- Urodzeni w 1858
- Zmarli w 1935