Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański
W mundurze armii carskiej | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | |
Siły zbrojne | |
Jednostki |
3 Dywizja Strzelców Polskich |
Stanowiska |
dowódca dywizji |
Główne wojny i bitwy |
wojna rosyjsko-japońska, |
Odznaczenia | |
Wacław Teodor Iwaszkiewicz-Rudoszański, Wacław Iwaszkiewicz[1] (ur. 14 sierpnia?/26 sierpnia 1871 w Omsku, zm. 25 listopada 1922 w Warszawie[2]) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego, generał dywizji Wojska Polskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Omsku, ówczesnej stolicy obwodu akmolińskiego, wchodzącego w skład generał-gubernatorstwa zachodniosyberyjskiego. Jego ojcem był Witalis Iwaszkiewicz, zesłany na Syberię za udział w powstaniu styczniowym, a matką Leokadia z domu Karafa-Korbut. Po ukończeniu szkół wojskowych w Petersburgu, rozpoczął w 1891 służbę w armii rosyjskiej; od 1892 zawodowy oficer rosyjskiej piechoty. W 1900 brał udział w interwencji w Chinach przeciwko powstaniu bokserów.
W czasie wojny rosyjsko-japońskiej uczestniczył w obronie twierdzy Port Artur. W czasie I wojny światowej w randze pułkownika dowodził 54 pułkiem strzelców syberyjskich, potem dywizją piechoty. Za udział w bitwie pod Łodzią 1914 awansowany do stopnia generała majora i nagrodzony złotą szablą. Walczył w 1915 roku w obronie Warszawy przed armią niemiecką. Ranny pod Rygą. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu czynny w Związku Wojskowym Polaków w Rosji, został członkiem Naczpolu. Od 21 października 1917 dowodził 3 Dywizją Strzelców Polskich w składzie I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Na czele dywizji przebił się z Jelni do Bobrujska i tu skapitulował 21 maja 1918 wraz z całym korpusem przed armią niemiecką.
Jako generał podporucznik byłego I Korpusu Polskiego i armii rosyjskiej, reskryptem Rady Regencyjnej z 31 października 1918 roku został przydzielony do podległego jej Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopnia[3]. Powierzono mu kierownictwo Inspektoratu Kieleckiego. 16 listopada 1918 został mianowany dowódcą Okręgu Generalnego „Kielce”. Dowodził oddziałami tłumiącymi zamieszki antyżydowskie w Kielcach, które trwały w dniach 11 i 12 listopada[4].
26 listopada 1918 r. został dowódcą Dywizji Litewsko-Białoruskiej, którą sformował z oddziałów Samoobron Kresowych. Od lutego 1919 dowodził grupami operacyjnymi w rejonie Wołkowyska, a od 14 marca 1919 ofensywą Wojska Polskiego przeciw oddziałom Ukraińskiej Armii Halickiej otaczającym Lwów. Po przebiciu się do Lwowa zastąpił gen. Tadeusza Rozwadowskiego na stanowisku Armii „Wschód”. W czasie walk w Galicji Wschodniej i na Wołyniu wyparł Ukraińców za Zbrucz. W czasie wojny polsko-bolszewickiej dowodził frontami: Galicyjsko-Wołyńskim, Galicyjskim i Podolskim. 25 lipca 1919 roku został awansowany na generała porucznika[5].
1 stycznia 1920 Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, Józef Piłsudski mianował go członkiem Kapituły Tymczasowej Orderu Wojskowego Virtuti Militari oraz nadał mu Krzyż Srebrny tego orderu[6].
9 marca zwrócił się do Naczelnego Wodza z prośbą o przeniesienie go do rezerwy lub udzielenie mu trzymiesięcznego urlopu. Prośbę motywował złym stanem zdrowia. Z załączonego świadectwa lekarskiego wynika, że szef sanitarny frontu podpułkownik Bolesław Korolewicz rozpoznał u niego miażdżycę tętnic i następowe osłabienie mięśnia sercowego, a także objawy artretyczne w postaci bólów i obrzęków stawów kończyn górnych. W opinii doktora Korolewicza jego ówczesny stan zdrowia wymagał wstrzymania się od wykonywania wszelkich zajęć na okres trzech miesięcy i skierowania na leczenie uzdrowiskowe[7].
W kwietniu 1920, w czasie wyprawy kijowskiej, był dowódcą 6 Armii, a w sierpniu – w czasie Bitwy Warszawskiej – dowódcą Frontu Południowego. Z dniem 1 października 1921 przeniesiony został w stan spoczynku, w stopniu generała porucznika, z prawem noszenia munduru[8]. Osiadł w Warszawie. Od 20 maja 1922 roku przebywał na leczeniu w Szpitalu Ujazdowskim. 6 czerwca 1922 roku na łamach „Polski Zbrojnej” zdementowano pogłoski o nienależytej opiece chorego generała w szpitalu[9].
27 września 1922 Kapituła Orderu Wojskowego Virtuti Militari pozytywnie zaopiniowała wniosek o nadanie mu Krzyża Komandorskiego.
W piątek 10 listopada 1922, w Szpitalu Ujazdowskim, adiutant generalny Naczelnego Wodza, generał brygady Jan Jacyna w imieniu marszałka Polski Józefa Piłsudskiego odznaczył go Orderem Wojskowym Virtuti Militari II klasy[10]. Dekret Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza z dnia 24 listopada 1922 o nadaniu orderu został opublikowany w Dzienniku Personalnym po śmierci generała – 14 grudnia 1922[11].
Zmarł w sobotę 25 listopada 1922 o godz. 22, w Szpitalu Ujazdowskim, po długiej, ciężkiej i nieuleczalnej chorobie[12]. W czwartek 30 listopada 1922, w kościele św. Krzyża w Warszawie, ks. kardynał Aleksander Kakowski odprawił nabożeństwo żałobne, po którym trumna ze zwłokami generała, przewieziona została na lawecie, w asyście honorowej złożonej z batalionu piechoty i dwóch szwadronów kawalerii, na dworzec kolejowy[13]. Uroczystości pogrzebowe odbyły się w sobotę 2 grudnia 1922 we Lwowie. Kondukt przemaszerował spod Katedry Lwowskiej na cmentarz Obrońców Lwowa, gdzie zmarły pochowany został w kwaterze dowódców. Przy spuszczeniu trumny do grobu zebrani odśpiewali „Rotę”. W uroczystościach pogrzebowych udział wzięli: brat zmarłego, pułkownik Piotr Iwaszkiewicz, gen. dyw. Tadeusz Rozwadowski, w zastępstwie Naczelnego Wodza, wojewoda lwowski Kazimierz Grabowski, w zastępstwie Prezydenta Ministrów i rządu, wojewoda krakowski Kazimierz Gałecki, delegacje pułków warszawskich, krakowskich i lwowskich, przedstawiciele władz wojskowych i cywilnych, i tłumy publiczności. Nad grobem przemawiali między innymi generałowie Józef Dowbor-Muśnicki i Edmund Kessler[14]. Śmierć generała i uroczystości żałobne pozostawały w cieniu wydarzeń politycznych w kraju – wyborów parlamentarnych i prezydenckich.
W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, dowódcy obrony Lwowa z 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra, Stefana Steca i Władysława Torunia) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dnia dzisiejszego pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda)[15].
Pośmiertnie zweryfikowany w stopniu generała broni[16][17]. Nagrobek Wacława Iwaszkiewicza został wpisany przez Instytut Pamięci Narodowej do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski[18].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1922)[11]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3[19] (1920)[6]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (29 grudnia 1921)[20]
- Krzyż Walecznych (1921)[21]
- Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie, 1901)
- Order Świętej Anny III klasy z Mieczami i Kokardą (Imperium Rosyjskie, 1901)
- Order Świętej Anny II klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie, 1904)
- Order Świętego Stanisława II klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie, 1904)
- Złota szabla „Za dzielność” (Imperium Rosyjskie, 13 kwietnia 1907)
- Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie, 23 marca 1913)
- Order Świętego Jerzego IV klasy (Imperium Rosyjskie, 7 kwietnia 1915)
- Order Świętego Włodzimierza III klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie, 27 kwietnia 1915)
- Komandor Legii Honorowej (Francja, zezwolenie Naczelnika Państwa w 1921)[22]
- Order Krzyża Wolności I kategorii II klasy (Estonia, 2 czerwca 1992)[23]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ forma nazwiska używana.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 10 z 20.02.1923 r. Tam informacja o śmierci generała dywizji w stanie spoczynku Wacława Iwaszkiewicza.
- ↑ Dziennik Rozporządzeń Komisji Wojskowej, 1918, R. 2, nr 2, Warszawa 1918, s. 15.
- ↑ Marek Maciągowski, https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Studia_Muzealno_Historyczne/Studia_Muzealno_Historyczne-r2015-t7/Studia_Muzealno_Historyczne-r2015-t7-s211-217/Studia_Muzealno_Historyczne-r2015-t7-s211-217.pdf, str. 213
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 82 z 2 sierpnia 1919 roku, poz. 2880.
- ↑ a b Rozkaz Naczelnego Wodza z 1 stycznia 1920 r. (Dziennik Rozkazów 1920 r. Nr 1, poz. 1)
- ↑ Prośba gen. por. Iwaszkiewicza o przeniesienie do rezerwy. [w:] Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, sygn. 701/2/7 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1920. s. 354-355. [dostęp 2017-06-23].
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 38 z 8 października 1921 roku.
- ↑ U Generała Iwaszkiewicza, „Polska Zbrojna” Nr 150 z 3 czerwca 1922 r. s. 1.
- ↑ Polska Zbrojna Nr 307 z 11 listopada 1922 r., s. 3.
- ↑ a b Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 14 grudnia 1922 r., Nr 55, s. 907. W dekrecie o nadaniu mu orderu Wacław Iwaszkiewicz został wymieniony w stopniu generała dywizji.
- ↑ Dziennik Poznański Nr 272 z 28 listopada 1922 r. s. 3.
- ↑ Dziennik Poznański Nr 276 z 2 grudnia 1922 r. s. 5.
- ↑ Dziennik Poznański Nr 278 z 5 grudnia 1922 r. s. 5.
- ↑ Zostali we Lwowie, Anna Fastnacht-Stupnicka. Wydawnictwo: Sator Media ISBN 978-83-929846-0-3, Wydanie: Wrocław 2010 r.
- ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 143, autor nie podał, kiedy miała miejsce weryfikacja.
- ↑ Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 24 autorzy podali, że był generałem broni ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku.
- ↑ Wacław Iwaszkiewicz. bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-09-10].
- ↑ Polak (red.) 1991 ↓, s. 54.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1936 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 35, poz. 1763)
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208)
- ↑ Wacław Iwaszkiewicz. president.ee. [dostęp 2020-12-19]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Andrzej Suchcitz: Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919-1920. Mały słownik biograficzny. Białystok: Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, 1993.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-29].
- Członkowie Kapituły Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Członkowie Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego
- Generałowie broni II Rzeczypospolitej
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji
- Osoby, których groby uznano za groby weteranów walk o wolność i niepodległość Polski
- Pochowani na Cmentarzu Obrońców Lwowa
- Polacy odznaczeni Bronią Złotą
- Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Wolności (Estonia)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza
- Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Polacy – Komandorzy Legii Honorowej
- Polacy – generałowie Imperium Rosyjskiego
- Polacy w wojnie rosyjsko-japońskiej
- Uczestnicy Bitwy Warszawskiej (1920)
- Uczestnicy wyprawy kijowskiej (1920)
- Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska)
- Urodzeni w 1871
- Zmarli w 1922
- Ludzie urodzeni w Omsku
- Żołnierze Wojska Polskiego (Rada Regencyjna)
- Oficerowie dowództwa 3 Dywizji Strzelców Polskich (WP na Wschodzie)
- Dowódcy 6 Armii (II RP)