Wikipedysta:Doxepine/brudnopis4
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pojedyncze opisy zaburzeń seksualnych wywołanych stosowaniem leków przeciwdepresyjnych (inhibitorów MAO, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych) pojawiły się już w latach 60. i 70[1]. Wprowadzenie do leczenia SSRI spowodowało zarówno pojawienie się większej liczby osób, u których stosowanie SSRI powodowało zaburzenia seksualne, jak i wzrost zainteresowania tym zagadnieniem. Wiele badań klinicznych nad zaburzeniami seksualnymi związanymi ze stosowaniem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny finansowanych było przez firmy farmaceutyczne produkujące leki należące do tej grupy terapeutycznej, przez co badania te niejednokrotnie były elementem strategii marketingowej[2]. Ze względu na to, że SSRI są obecnie najczęściej stosowanymi lekami przeciwdepresyjnymi[3], zagadnienie zaburzeń seksualnych jest przedmiotem wielu opracowań naukowych, badań klinicznych i analiz.
Epidemiologia
[edytuj | edytuj kod]Według różnych informacji, na zaburzenia seksualne wywołane przez SSRI cierpi od kilku do ponad 80% leczonych tymi lekami[4]. Montgomery wymienia kilka trudności w określeniu dokładnej częstości występowania zaburzeń seksualnych wywołanych przez SSRI[5], a mianowicie:
- dane dotyczące występowania dysfunkcji seksualnych w populacji generalnej są dość skąpe, co powoduje trudności w ustaleniu "normy"[6][7],
- u pacjentów cierpiący na zaburzenia psychiczne istnieje większe ryzyko występowania zaburzeń funkcji seksualnych z powodu samej choroby[8][9][10],
- zachowania seksualne podlegają wpływom społecznym i kulturalnym oraz są silne skorelowane z takimi czynnikami jak: czas, przynależność do określonej grupy narodowościowej lub społecznej, stopa życiowa itp.,
- badania nad zaburzeniami seksualnymi nie posiadają w pełni wykształconych narzędzi badawczych,
- konieczność wzięcia pod uwagę współwystępujących chorób somatycznych oraz leków stosowanych w leczeniu tych chorób, które mogą być przyczyną występowania zaburzeń seksualnych.
Badania prowadzone przez zespół Montejo[4], a później przez zespół Claytona[11] ujawniły trudności z określeniem częstości występowania zaburzeń seksualnych związanych z leczeniem SSRI. Dla citalopramu wyniki z tych dwóch badań wynosiły odpowiednio 73% i 40%, dla fluoksetyny - 58% i 36%, dla paroksetyny - 71% i 43%, a dla sertraliny - 63% i 40%. W innych badaniach, prowadzonych we Francji i Wielkiej Brytanii, ogólna częstotliwość występowania tych zaburzeń została określona odpowiednio na 39% i 27%[12].
Etiologia
[edytuj | edytuj kod]Podniecenie seksualne oraz libido związane są z aktywnością dopaminergiczną w obszarze układu mezolimbicznego, która może zostać zaburzona w wyniku inhibicji wychwytu zwrotnego serotoniny. Z kolei aktywność układu wegetatywnego, zarówno współczulnego, jak i przywspółczulnego wpływa na odruchy rdzeniowe odpowiadające za erekcję i przekrwienie łechtaczki. SSRI nasilają transmisję serotoninergiczną i mogą powodować zaburzenia na tym etapie reakcji na podziec seksualny[13].
Bardzo ważną rolę w uzyskaniu podniecenia seksualnego pełni tlenek azotu. Aktywuje on cyklazę guanylową zwiększając tym samym stężenie cAMP, który defosforyluje lekkie łańcuchy miozyny. Dochodzi do rozluźnienia mięśni gładkich i napływu krwi do ciał jamistych penisa. Badania wskazują, że paroksetyna obniża poziom tlenku azotu[14], co może powodować występowanie zaburzeń erekcji.
Zdolność odczuwania orgazmu i ejakulacja zależą w głównej mierze od odruchów na poziomie rdzenia kręgowego. Jego aktywność są uzależnione od neurotransmisji dopaminergicznej i noradrenergicznej, a to wiąże się z receptorami 5TH2. SSRI powodują wzrost stężenia serotoniny w synapsie i nadmierną stymulację tegoż receptora, co obniża poziom dopaminy i noradrenaliny. Może to prowadzić do wystąpienia anorgazmii[15].Ponadto, SSRI mogą powodować obniżenie wrażliwości czuciowej okolic narządów płciowych (tzw. genitalna analgezja), gdyż próg czuciowy znajdujących się w tej części ciała receptorów czuciowych jest częściowo sterowany przez serotoninę[16][17], oraz zwiększać stężenie prolaktyny, której wysoki poziom niekorzystnie wpływa na libido[18][19].
Metody leczenia
[edytuj | edytuj kod]Podstawowe metody leczenia zaburzeń seksualnych wywołanych przez inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny obejmują:
- rozpoczęcie leczenia preparatem, który nie powoduje zaburzeń funkcji seksualnych,
- oczekiwanie na wytworzenie się adaptacji,
- tzw. drug holiday,
- redukcja dawki leku (zaburzenia funkcji seksualnych bardzo często mają związek z podawaną dawką leku),
- użycie leków przeciwdziałających występowaniu zaburzeń seksualnych,
- zmiana stosowanego leku przeciwdepresyjnego na inny[20].
Leczenie preparatami niepowodującymi zaburzeń seksualnych
[edytuj | edytuj kod]Kilka leków przeciwdepresyjnych pozbawionych jest efektu ubocznego w postaci zaburzeń seksualnych. Jednym z nich jest nefazodon. Badania wykazały, że preparat ten praktycznie nie wywołuje problemów z osiągnięciem orgazmu i nie opóźnia wytrysku[21]. Innymi lekami pozbawionymi omawianego działania niepożądanego jest bupropion[22], mirtazapina[23], reboksetyna[24], tianeptyna[25], moklobemid i doksepina[26].
Oczekiwanie na wytworzenie się adaptacji
[edytuj | edytuj kod]Kolejną metodą stosowaną w zaburzeniach seksualnych spowodowanych przez SSRI jest oczekiwanie na wytworzenie się adaptacji. Praktyka kliniczna wskazuje jednak, że do adaptacji dochodzi najczęściej u pacjentów, u których występuje opóźnienie wytrysku o łagodnym charakterze. Jeżeli w ciągu 4-6 miesięcy nie nastąpi adaptacja, należy wdrożyć odpowiednie leczenie ze względu na możliwość utrwalenia się zaburzeń seksualnych[27].
Drug holiday
[edytuj | edytuj kod]Metoda ta polega na wprowadzaniu 48-godzinnej przerwy w podawaniu SSRI przed planowanym stosunkiem płciowym. Bardzo korzystne wyniki uzyskano u pacjentów leczonych paroksetyną i sertraliną. Jest to skuteczne jedynie w przypadku leku, który wykazuje stosunkowo krótki okres półtrwania w osoczu, co oznacza, że metoda nie będzie skuteczna w przypadku chorych stosujących fluoksetynę. Zaleca się stosowanie tego sposobu tylko w sytuacji, gdy uzyskano zadowalający stan psychiczny chorego. Lekarz prowadzący leczenie powinien również poinformować chorego, że częste stosowanie drug holiday, szczególnie bez wcześniejszej konsultacji ze specjalistą, może spowodować nawrót choroby[28].
Leki przeciwdziałające zaburzeniom seksualnym po SSRI
[edytuj | edytuj kod]Przed rozpoczęciem leczenia tymi preparatami należy uzyskać zadowalający stan psychiczny pacjenta, zbadać przyczynę/przyczyny wystąpienia zaburzeń seksualnych oraz ocenić potencjalne skutki uboczne skojarzonego leczenia. Najpopularniejszym preparatem stosowanym w leczeniu omawianych zaburzeń jest sildenafil[29][30]. Buspiron, lek przeciwlękowy, również może być stosowany w leczeniu zaburzeń seksualnych. Ponadto, potencjalizuje działanie przeciwdepresyjne SSRI[31][32]. Wyciąg z miłorzębu japońskiego poprawia obwodowy przepływ krwi, a jego działanie objawia się również w poprawie funkcji seksualnych, zaburzonych pod wpływem zażywania SSRI[33]. W leczeniu omawianych zaburzeń stosuje się także:
- apomorfinę - podawana jest ona podjęzykowo[34],
- amantadynę, metylfenidat, dekstroamfetaminę, pemolinę, fenelzynę[35],
- johimbinę[36],
- cyproheptadynę[37].
- ↑ Balon R. SSRI-associated sexual dysfunction.. „The American journal of psychiatry”, s. 1504–9; quiz 1664, wrzesień 2006. DOI: 10.1176/appi.ajp.163.9.1504. PMID: 16946173.
- ↑ Rosen R. C., Lane R. M., Menza M.. Effects of SSRIs on sexual function: a critical review.. „Journal of clinical psychopharmacology”, s. 67–85, luty 1999.
- ↑ Janusz Rybkowski. Zagadnienia neurobiologii i psychofarmakologii czynności seksualnych. „Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej”, s. 17-22, 2003. Via Medica. ISSN 1643-0956. [dostęp 18.05.2009]. (Błąd! Nieznany kod języka: polski. Sprawdź listę kodów.).
- ↑ a b Montejo AL., Llorca G., Izquierdo JA., Rico-Villademoros F. Incidence of sexual dysfunction associated with antidepressant agents: a prospective multicenter study of 1022 outpatients. Spanish Working Group for the Study of Psychotropic-Related Sexual Dysfunction.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 10–21, 2001. PMID: 11229449.
- ↑ Montgomery SA., Baldwin DS., Riley A. Antidepressant medications: a review of the evidence for drug-induced sexual dysfunction.. „Journal of affective disorders”, s. 119–40, maj 2002. PMID: 12103459.
- ↑ Laumann EO., Paik A., Rosen RC. Sexual dysfunction in the United States: prevalence and predictors.. „JAMA : the journal of the American Medical Association”, s. 537–44, luty 1999. PMID: 10022110.
- ↑ Laumann EO., Nicolosi A., Glasser DB., Paik A., Gingell C., Moreira E., Wang T. Sexual problems among women and men aged 40-80 y: prevalence and correlates identified in the Global Study of Sexual Attitudes and Behaviors.. „International journal of impotence research”. s. 39–57. DOI: 10.1038/sj.ijir.3901250. PMID: 15215881.
- ↑ Mathew RJ., Weinman ML. Sexual dysfunctions in depression.. „Archives of sexual behavior”, s. 323–8, sierpień 1982. PMID: 7149967.
- ↑ Casper RC., Redmond DE., Katz MM., Schaffer CB., Davis JM., Koslow SH. Somatic symptoms in primary affective disorder. Presence and relationship to the classification of depression.. „Archives of general psychiatry”, s. 1098–104, listopad 1985. PMID: 3863548.
- ↑ Corretti G., Pierucci S., De Scisciolo M., Nisita C. Comorbidity between social phobia and premature ejaculation: study on 242 males affected by sexual disorders.. „Journal of sex & marital therapy”. s. 183–7. DOI: 10.1080/00926230500442342. PMID: 16418108.
- ↑ Clayton AH., Pradko JF., Croft HA., Montano CB., Leadbetter RA., Bolden-Watson C., Bass KI., Donahue RM., Jamerson BD., Metz A. Prevalence of sexual dysfunction among newer antidepressants.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 357–66, kwiecień 2002. PMID: 12000211.
- ↑ Baldwin DS. Depression and sexual dysfunction.. „British medical bulletin”, s. 81–99, 2001. PMID: 11719925.
- ↑ Pollack MH., Reiter S., Hammerness P. Genitourinary and sexual adverse effects of psychotropic medication.. „International journal of psychiatry in medicine”, s. 305–27, 1992. PMID: 1363418.
- ↑ Finkel MS., Laghrissi-Thode F., Pollock BG., Rong J. Paroxetine is a novel nitric oxide synthase inhibitor.. „Psychopharmacology bulletin”, s. 653–8, 1996. PMID: 8993087.
- ↑ Hirshfeld R.. Management of sexual side effects of antidepressant therapy. „Clinical Psychiatry”, s. 27-30, 1999.
- ↑ Cutler AJ. Sexual dysfunction and antipsychotic treatment.. „Psychoneuroendocrinology”, s. 69–82, styczeń 2003. PMID: 12504073.
- ↑ Dealing with sexual side effects. Options for people with depression and other psychiatric disorders.. „The Harvard mental health letter / from Harvard Medical School”, s. 6, maj 2008. PMID: 18672504.
- ↑ Davies PH. Drug-related hyperprolactinaemia.. „Adverse drug reactions and toxicological reviews”, s. 83–94, czerwiec 1997. PMID: 9359930.
- ↑ Kohen D., Wildgust HJ. The evolution of hyperprolactinaemia as an entity in psychiatric patients.. „Journal of psychopharmacology (Oxford, England)”, s. 6–11, marzec 2008. DOI: 10.1177/0269216307087147. PMID: 18477616.
- ↑ Ferguson JM. The effects of antidepressants on sexual functioning in depressed patients: a review.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 22–34, 2001. PMID: 11229450.
- ↑ Robinson DS., Roberts DL., Smith JM., Stringfellow JC., Kaplita SB., Seminara JA., Marcus RN. The safety profile of nefazodone.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 31–8, 1996. PMID: 8626361.
- ↑ Ashton AK., Rosen RC. Bupropion as an antidote for serotonin reuptake inhibitor-induced sexual dysfunction.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 112–5, marzec 1998. PMID: 9541153.
- ↑ Rothschild AJ. Sexual side effects of antidepressants.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 28–36, 2000. PMID: 10926052.
- ↑ Montgomery SA. Predicting response: noradrenaline reuptake inhibition.. „International clinical psychopharmacology”, s. S21–6, maj 1999. PMID: 10468325.
- ↑ Ducrocq F. [Depression and sexual disorders]. „L'Encéphale”. s. 515–6. PMID: 10598317.
- ↑ Philipp M., Kohnen R., Benkert O. A comparison study of moclobemide and doxepin in major depression with special reference to effects on sexual dysfunction.. „International clinical psychopharmacology”, s. 149–53, styczeń 1993. PMID: 8468436.
- ↑ Kucia K., Delkowski RS. [Sexual dysfunctions induced by antidepressive agents]. „Wiadomości lekarskie (Warsaw, Poland : 1960)”, s. 660–4, 2005. PMID: 16594478.
- ↑ Rothschild AJ. Selective serotonin reuptake inhibitor-induced sexual dysfunction: efficacy of a drug holiday.. „The American journal of psychiatry”, s. 1514–6, październik 1995. PMID: 7573593.
- ↑ Nurnberg HG., Fava M., Gelenberg AJ., Hensley PL., Paine S. Open-label sildenafil treatment of partial and non-responders to double-blind treatment in men with antidepressant-associated sexual dysfunction.. „International journal of impotence research”. s. 167–75. DOI: 10.1038/sj.ijir.3901502. PMID: 16871270.
- ↑ Fava M., Rankin MA., Alpert JE., Nierenberg AA., Worthington JJ. An open trial of oral sildenafilin antidepressant-induced sexual dysfunction.. „Psychotherapy and psychosomatics”, s. 328–31, 1998. PMID: 9817955.
- ↑ Gitlin MJ. Effects of depression and antidepressants on sexual functioning.. „Bulletin of the Menninger Clinic”, s. 232–48, 1995. PMID: 7795566.
- ↑ Norden M. J.. Buspirone treatment of sexual dysfunction associated with selective serotonin re-uptake inhibiors.. „Depression”, s. 109-112, 1994.
- ↑ Cohen AJ., Bartlik B. Ginkgo biloba for antidepressant-induced sexual dysfunction.. „Journal of sex & marital therapy”. s. 139–43. PMID: 9611693.
- ↑ Giuliano F., Allard J. Apomorphine SL (Uprima): preclinical and clinical experiences learned from the first central nervous system-acting ED drug.. „International journal of impotence research”, s. S53–6, luty 2002. DOI: 10.1038/sj.ijir.3900806. PMID: 11850736.
- ↑ Gitlin MJ. Treatment of sexual side effects with dopaminergic agents.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 124, marzec 1995. PMID: 7883734.
- ↑ Hollander E., McCarley A. Yohimbine treatment of sexual side effects induced by serotonin reuptake blockers.. „The Journal of clinical psychiatry”, s. 207–9, czerwiec 1992. PMID: 1535072.
- ↑ Aizenberg D., Zemishlany Z., Weizman A. Cyproheptadine treatment of sexual dysfunction induced by serotonin reuptake inhibitors.. „Clinical neuropharmacology”, s. 320–4, sierpień 1995. PMID: 8665544.