Wiktar Szejman
Data i miejsce urodzenia |
26 maja 1958 |
---|---|
Kierownik Administracji Prezydenta Republiki Białorusi | |
Okres |
od 29 listopada 2004 |
Prokurator Generalny Republiki Białorusi | |
Okres |
od 27 listopada 2000 |
Pełniący obowiązki ministra spraw wewnętrznych Republiki Białorusi | |
Okres |
od 16 października 1995 |
Poprzednik | |
Deputowany do Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji | |
Okres |
od 1990 |
Odznaczenia | |
Wiktar Uładzimirawicz Szejman (biał. Віктар Уладзіміравіч Шэйман[a]; ros. Виктор Владимирович Шейман, Wiktor Władimirowicz Szejman; ur. 26 maja 1958 w rejonie werenowskim) – radziecki i białoruski wojskowy i polityk; w latach 1994–2000 sekretarz państwowy Rady Bezpieczeństwa Republiki Białorusi, prokurator generalny, kierownik Administracji Prezydenta; jeden z najbliższych współpracowników przywódcy Białorusi Alaksandra Łukaszenki, główny podejrzany o zlecanie porwań i zabójstw jego przeciwników politycznych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 26 maja 1958 roku w rejonie werenowskim obwodu grodzieńskiego Białoruskiej SRR, ZSRR[1]. Ukończył Wyższą Pancerną Szkołę Dowódców w Błagowieszczeńsku[2]. Służył jako kadrowy wojskowy w Armii Radzieckiej[1]. Brał udział w radzieckiej interwencji w Afganistanie jako szef sztabu jednostki powietrznodesantowej[3]. W momencie ogłoszenia niepodległości Białorusi miał stopień majora i służył jako naczelnik sztabu Brzeskiej Brygady Desantowo-Szturmowej[1]. Należał do Białoruskiego Zrzeszenia Wojskowych. W latach 1990–1995 był deputowanym do Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji. Wchodził w niej w skład Komisji ds. Bezpieczeństwa Narodowego, Obrony i Walki z Przestępczością, a także w skład Komisji ds. Młodzieży. W czasie wyborów prezydenckich w 1994 roku pracował w sztabie wyborczym Alaksandra Łukaszenki i odpowiadał za jego ochronę. Po wyborze Łukaszenki na prezydenta został jego doradcą ds. obrony i bezpieczeństwa oraz sekretarzem państwowym Rady Bezpieczeństwa Republiki Białorusi[3]. Od 16 października 1995 roku[4] do 20 grudnia tego samego roku[5], po dymisji Juryja Zacharanki ze stanowiska ministra spraw wewnętrznych[3], pełnił obowiązki ministra i przewodniczącego Kolegium Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[4][5]. 6 grudnia 1996 roku został awansowany ze stopnia pułkownika do stopnia generała-majora[6]. 27 listopada 2000 roku został zdymisjonowany przez Łukaszenkę ze stanowiska sekretarza państwowego Rady Bezpieczeństwa i mianowany prokuratorem generalnym, mimo braku wykształcenia prawniczego[1]. 29 listopada 2004 roku został zdymisjonowany z tego stanowiska. Od tego samego dnia[7] do 4 stycznia 2006 roku pełnił funkcję kierownika Administracji Prezydenta Republiki Białorusi[8]. W grudniu 2005 roku stał na czele grupy inicjatywnej, która formalnie wystawiła Alaksandra Łukaszenkę jako kandydata na prezydenta[1].
Po wyborach prezydenckich 2006 roku powrócił na stanowisko sekretarza Rady Bezpieczeństwa. 8 lipca 2008 roku został zdymisjonowany, co powszechnie łączone było z zamachem bombowym w Mińsku[9].
Znajduje się na listach sankcyjnych Stanów Zjednoczonych[10], Unii Europejskiej[11], Wielkiej Brytanii[12], Szwajcarii[13]. W czerwcu 2022 roku znalazł się również pod sankcjami Kanady[14]. W sierpniu 2023 r. Kanada dodatkowo umieściła na czarnej liście Siergieja i Olgę Szejmanów oraz Annę Pushkarevę[15], odpowiednio dzieci Wiktara Szejmana i rzekomego partnera biznesowego[16].
Według Pandora Papers syn Wiktora Szejmana Siergiej Szejman był właścicielem 50% zagranicznej spółki „Midlands Goldfields Foundation” (założonej w 2017 r.), a kolejne 50% posiadał białorusko-amerykański biznesmen Aleksandr Zingman . Firma ta (za pośrednictwem brytyjskiej „Midlands Goldfields Limited”) była właścicielem 70% spółki „Zim GoldFields Limited”, która prowadziła projekty związane z poszukiwaniem i wydobyciem złota w Zimbabwe. Viktor Sheiman odwiedził Zimbabwe i później poinformował o dużej umowie wydobywczej z tym krajem. Według projektu zgłaszania przestępczości zorganizowanej i korupcji Viktor Sheiman i Aleksandr Zingman wspólnie odwiedzili Zimbabwe. Politolog Vytis Jurkonis scharakteryzował program offshore, przedstawiając spółkę Zingmana i syna Sheimana jako przykład nepotyzmu i konfliktu interesów[17].
Oskarżenia o zlecanie porwań i zabójstw
[edytuj | edytuj kod]Zdaniem Alaksandra Piatkiewicza i Wolfa Rubinczyka, Wiktar Szejman uważany jest za jednego z najbardziej oddanych zwolenników władzy Alaksandra Łukaszenki. Pod koniec 2003 roku ogłoszony został raport Christosa Pourgouridesa, w którym Szejman został nazwany głównym podejrzanym o organizowanie politycznie motywowanych porwań ludzi: Wiktara Hanczara, Anatolija Krasouskiego, Juryja Zacharanki i Dzmitryja Zawadskiego. Wszyscy oni zaginęli i nigdy nie zostali odnalezieni. Po ogłoszeniu raportu Unia Europejska uznała Szejmana za personę not grata[1]. Według raportu przygotowanego przez polską fundację Wolność i Demokracja, Wiktar Szejman jest podejrzany o kierowanie porwaniami i zamordowaniem wspomnianych czterech osób, a także zlecał i nadzorował liczne represje przeciwko opozycji politycznej[18].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Kawaler 6 orderów i 33 medali państwowych i wojskowych (stan na sierpień 2008 roku), w tym Orderu Czerwonego Sztandaru, którym odznaczono go w 2002 roku, 16 lat po przedstawieniu do tego odznaczenia[19].
- Order Ojczyzny II klasy (10 listopada 2003) – za szczególne zasługi w umacnianiu obronności Republiki Białorusi, tworzeniu i rozwoju nowej technologii wojskowej[20];
- Order Ojczyzny III klasy (26 maja 1998) – za szczególne zasługi w działalności służbowej, skierowanej na umocnienie siły kraju i obronę interesów państwowych[21].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywna forma zapisu, według tzw. wariantu klasycznego (taraszkiewicy): Віктар Уладзімеравіч Шэйман (czyt. Wiktar Uładzimierawicz Szejman).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Пяткевіч i Рубінчык 2011 ↓, s. 1212
- ↑ Kto… ↓, s. 253
- ↑ a b c Kto… ↓, s. 254
- ↑ a b А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 16 октября 1995 г. №425. pravoby.info, 1995-10-16. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ a b А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 20 декабря 1995 г. №505. bankzakonov.com, 1995-12-20. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 6 декабря 1996 г. №512. pravoby.info, 1996-12-06. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 29 ноября 2004 г. №586. bankzakonov.com, 2004-11-29. [dostęp 2017-03-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-02)]. (ros.).
- ↑ А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2006 г. №6. pravo.levonevsky.org, 2006-01-04. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ Po wybuchu - "poleciały głowy" urzędników na Białorusi. Wirtualna Polska, 2008-07-08 19:11. [dostęp 2017-03-15].
- ↑ Blocking Property of Certain Persons Undermining Democratic Processes or Institutions in Belarus
- ↑ EUR-Lex - 02012D0642-20210621 - EN - EUR-Lex
- ↑ CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK
- ↑ Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)
- ↑ Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-167
- ↑ Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2023-178
- ↑ Канада ввела санкции против Минобороны Белоруссии и Ивана Эйсмонта
- ↑ Belarusian Elites’ Golden Deal With Zimbabwe
- ↑ Zalewski, Bućko i Kurkiewicz 2007 ↓, s. 57.
- ↑ Орден нашел владельца. Sowietskaja Biełorussija, 2002-05-28. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 26 мая 1998 г. №285. bankzakonov.com, 2003-11-10. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
- ↑ А. Лукашенко: Указ Президента Республики Беларусь от 26 мая 1998 г. №285. bankzakonov.com, 1998-05-26. [dostęp 2017-03-15]. (ros.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa”: Kto jest kim w Białorusi. Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313, seria: Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś. ISBN 83-913780-0-4.
- Dariusz Zalewski, Marek Bućko, Michał Kurkiewicz: Lista osób odpowiedzialnych za łamanie praw człowieka i represje polityczne na Białorusi. W: pod red. dr. Dariusza Zalewskiego, Marka Bućko, Michała Kurkiewicza i Tomasza Pisuli: Białoruski system represji. Prześladowcy i ich ofiary. Raport z realizacji projektu „Centrum dokumentacji i pomocy ofiarom represji politycznych na Białorusi”. Warszawa: Fundacja Wolność i Demokracja, grudzień 2007, s. 41–72.
- Алесь Пяткевіч, Вольф Рубінчык: Кароткія зьвесткі аб некаторых беларускіх палітыках, актыўных у 1991—2006 гадах. W: Пад агульнай рэд. В. Булгакава: Палітычная гісторыя незалежнай Беларусі (да 2006 г.). Wyd. 2. Białystok, Wilno: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Instytut Białorutenistyki, 2011, s. 1178–1213. ISBN 80-86961-16-8. (biał.).
- Białoruscy prokuratorzy
- Białoruscy generałowie
- Deputowani do Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji
- Odznaczeni Orderem Ojczyzny
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy
- Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy
- Odznaczeni Medalem „Za Odwagę” (ZSRR)
- Odznaczeni Medalem „Za nienaganną służbę”
- Radzieccy wojskowi
- Urodzeni w 1958
- Białoruskie osoby na czarnej liście UE
- Kierownicy Administracji Prezydenta Republiki Białorusi