Wincenty Romanowski
Pełne imię i nazwisko |
Wincenty Zygmunt Romanowski |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
23 grudnia 1923 |
Data i miejsce śmierci |
20 czerwca 2011 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
przed 1945–1990 |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
Odebrane: |
Wincenty Romanowski, ps. „Roman”, „Robert” (ur. 23 grudnia 1923 w Wilnie, zm. 20 czerwca 2011 w Warszawie[1]) – zdegradowany do szeregowego pułkownik ludowego Wojska Polskiego, przestępca skazany za represje wobec polskich obywateli w okresie stalinizmu w Polsce, gdy służył w Informacji Wojskowej[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wincenty Zygmunt Romanowski urodził się 23 grudnia 1923 w Wilnie, w rodzinie Apolinarego i Leokadii[3]. W czasie II wojny światowej członek Gwardii Ludowej (brał m.in. udział w zamachu na Café Club) na terenie Warszawy, za co 17 stycznia 1946 nadano mu Medal za Warszawę 1939–1945[4].
17 lutego 1944 jako żołnierz Gwardii Ludowej – bojowiec grupy Fonkowicza – wraz z Bogusławem Hrynkiewiczem i Jerzym Wiechockim oraz przydzielonym im funkcjonariuszem Gestapo brał udział w przejęciu archiwum Armii Krajowej i Delegatury Rządu na Kraj przy ul. Poznańskiej 37 w Warszawie[5]. W lutym bądź marcu 1944 brał udział wraz z Fonkowiczem i Jerzym Wiechockim w likwidacji (zastrzeleniu na ulicy) agenta wywiadu AK uplasowanego w GL Stanisława Janoty – pseudonim w Delegaturze Rządu i AK „Karcz II”, „Gryf”, w GL „Facet”[5].
Po wojnie, w okresie od 12 listopada 1945 do 30 lipca 1990 zawodowo służył w ludowym Wojsku Polskim. W latach 1945–1950 był żołnierzem Informacji Wojskowej. Rozpoczął karierę od stopnia majora, pod zwierzchnictwem wcześniejszego przełożonego – Jerzego Fonkowicza (późniejszy generał brygady, w 1968 zwolniony w wyniku czystek antysyjonistycznych)[5]. Uzyskał stopień pułkownika[6]. Od 1950 roku służył w administracji wojskowej, a w latach 1958–1979 w Centralnym Archiwum Wojskowym, w tym w latach 1975–1979 na stanowisku zastępcy szefa CAW ds. naukowych. W 1979 ponownie w wojskowych organach bezpieczeństwa, w latach 1979–1981 jako główny specjalista w Szefostwie Wojskowej Służby Wewnętrznej MON. Od 1981 pełnił służbę w Zarządzie WSW Jednostek Wojskowych MSW – początkowo w na stanowisku głównego specjalisty, w latach 1983–1989 pełnił funkcję szefa Zarządu WSW Jednostek Wojskowych MSW. W latach 1989–1990 przebywał w dyspozycji MSW, zawodową służbę wojskową zakończył 30 lipca 1990 roku[7].
W sierpniu 1945 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari, 8 stycznia 1972 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a 27 sierpnia 1980 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
W 1998 został uznany za winnego znęcania się nad żołnierzami podziemia niepodległościowego w 1946. Sąd skazał go na 1,5 roku więzienia, pozbawienie praw publicznych i degradację do stopnia szeregowego. W uzasadnieniu podano, że „metody oskarżonego niczym nie różniły się od metod gestapo”[8][6]. Był to pierwszy po 1989 wyrok na oficera Informacji Wojskowej.
26 lipca 2006 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński pozbawił Romanowskiego przyznanego orderu[9]. Miało się to stać na prośbę m.in. Kapituły Orderu Virtuti Militari, organizacji społecznych i kombatanckich. Byłego oficera zobowiązano listownie do zwrotu Orderu i legitymacji. Ponadto 18 sierpnia 2006 Prezydent RP pozbawił Romanowskiego Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski (przyznanego w 1972) i Krzyża Komandorskiego tego Orderu (przyznanego w 1980)[10]. Był to pierwszy w III Rzeczypospolitej przypadek odebrania tego orderu żołnierzowi Wojska Polskiego (wcześniej OVM odebrano m.in. Leonidowi Breżniewowi w 1990 i Iwanowi Sierowowi w 1995).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nekrologi. [w:] wyborcza.pl [on-line]. Agora S.A., 2011-06-22. [dostęp 2016-02-05].
- ↑ Zdegradować i odebrać Virtuti Militari, „salon24.pl” [dostęp 2018-11-28] (pol.).
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2023-04-28] .
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43 „w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”.
- ↑ a b c Janusz Marszalec. Zdobycie archiwum Delegatury Rządu przez AL I Gestapo. „Biuletyn IPN”. 62/63, 2006. [zarchiwizowane z adresu].
- ↑ a b Śledczy jak gestapowiec. [w:] Dziennik Polski [on-line]. Polskapresse, 1998-03-17. [dostęp 2016-02-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-05)].
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2018-01-03] (ang.).
- ↑ Wojciech Tumidalski: IPN chce kar trzech i dwóch lat więzienia dla stalinowskich śledczych. dzieje.pl, 2011-06-03. [dostęp 2016-02-05].
- ↑ M.P. z 2006 r. nr 52, poz. 572.
- ↑ M.P. z 2006 r. nr 57, poz. 605.
- Funkcjonariusze stalinowskiego aparatu represji w Polsce (1944–1956)
- Ludzie urodzeni w Wilnie
- Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945
- Oficerowie Informacji Wojska Polskiego
- Oficerowie Wojskowej Służby Wewnętrznej
- Pozbawieni Orderu Odrodzenia Polski
- Pozbawieni Orderu Virtuti Militari
- Urodzeni w 1923
- Zmarli w 2011
- Żołnierze Gwardii Ludowej