Władysław Langner
Data i miejsce urodzenia |
18 czerwca 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
28 września 1972 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1914–1947 |
Siły zbrojne | |
Jednostki |
57 Pułk Piechoty |
Stanowiska |
zastępca dowódcy pułku |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
Odznaczenia | |
Władysław Aleksander Langner, ps. „Złom” (ur. 18 czerwca 1896 w Jaworowie, zm. 28 września 1972 w Newcastle upon Tyne) – generał brygady Wojska Polskiego, w 1964 mianowany przez Prezydenta RP na uchodźstwie generałem dywizji.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 18 czerwca 1896 w Jaworowie, ówczesnym mieście powiatowym Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Gustawa (1859–1931), c. k. starszego komisarza skarbowego w Tarnowie[1]) i Malwiny z domu Bar (1871–1953)[2][3][4][5]. Był młodszym bratem Mieczysława (1893–1920), dowódcy 11. kompanii 48 pp, pośmiertnie mianowanego kapitanem i odznaczonego Krzyżem Niepodległości[6][7][8][9].
Działał w Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” i Drużynach Strzeleckich, ukończył szkołę podoficerską. W 1914 ukończył VII klasę w C. K. Gimnazjum w Tarnowie[10]. W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich, w październiku 1914 dowodził plutonem i kompanią w 1 pułku piechoty Legionów Polskich. Awansował kolejno na: chorążego – 5 marca 1915, podporucznika – 2 lipca 1915 i porucznika – 1 listopada 1916[11]. W roku szkolnym 1915/1916 zdał maturę wojenną w C. K. Gimnazjum w Nowym Targu[12][5].
W 1917, po kryzysie przysięgowym wcielony został do armii austro-węgierskiej i służył na froncie włoskim. W 1916 złożył egzamin dojrzałości uprzedni (wojenny) w gimnazjum w Nowym Targu[13].
Od listopada 1918 w Wojsku Polskim na stanowisku zastępcy dowódcy 57 pułku piechoty Ziemi Tarnowskiej. Następnie dowodził batalionem w 5 pułku piechoty Legionów (do kwietnia 1919), pełnił obowiązki dowódcy 1 pułku piechoty Legionów oraz od czerwca 1919 dowodził batalionem w tym pułku[14]. W czerwcu 1920 objął dowództwo 167 pułku piechoty. 11 czerwca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu podpułkownika, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich[15]. W 1921 dowodzony przez niego oddział został przemianowany na 75 pułk piechoty. W trzeciej dekadzie czerwca 1922 na czele pułku wkroczył do południowo-wschodniej części Górnego Śląska, która został przyłączona do Polski.
9 marca 1923 został przeniesiony do 40 pułku piechoty we Lwowie na stanowisko dowódcy pułku[16][17]. 6 września 1924 odebrał z rąk Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego chorągiew pułku[18]. 1 grudnia 1924 został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 38. lokatą w korpusie oficerów piechoty[19]. 31 marca 1927 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 12 Dywizji Piechoty w Tarnopolu[20]. Od 1928 do 1929 był prezesem klubu piłki nożnej Kresy Tarnopol. W listopadzie 1928 został szefem Biura Ogólno Administracyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. 23 czerwca 1931 został mianowany zastępcą II wiceministra spraw wojskowych i szefa Administracji Armii[21]. 21 grudnia 1932 Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał mu stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 3. lokatą w korpusie generałów[22].
28 sierpnia 1934 został mianowany dowódcą Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi[23]. Obowiązki dowódcy objął 3 września 1934 i wykonywał do 4 lutego 1938, po czym objął dowództwo Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie[24].
W czasie kampanii wrześniowej 1939 dowodził obroną Lwowa. Bronił miasta przed siłami niemieckimi dziesięć dni (12–22 września), dysponując ponad 20 batalionami piechoty, 65 armatami polowymi oraz 18 działami przeciwlotniczymi. Ochotniczo w obronie miasta udział brali także studenci, robotnicy i harcerze. Z harcerstwem Langner był szczególnie związany jako wieloletni przewodniczący Okręgu Lwowskiego Związku Harcerstwa Polskiego. 22 września 1939 Langner, chcąc uniknąć zniszczenia Lwowa i zagłady mieszkańców, wydał rozkaz złożenia broni i wyjścia z miasta, kapitulując przed Armią Czerwoną. Po podpisaniu dokumentu kapitulacji, Langner miał powiedzieć: „Z Niemcami prowadzimy wojnę. Miasto biło się z nimi przez 10 dni. Oni, Germanie, wrogowie całej Słowiańszczyzny. Wy jesteście Słowianie...".
Od 22 września do listopada 1939 w związku z procedurą kapitulacyjną przebywał w Moskwie[25]. 20 listopada 1939 przez Czeremosz przedostał się do Rumunii, internowany w obozie w Băile Herculane[26], stamtąd zaś do Francji, gdzie pozostawał w dyspozycji Naczelnego Wodza. Od października 1940 przebywał w Wielkiej Brytanii. Był dowódcą 3 Brygady Kadrowej Strzelców, Odcinka Obrony „Angus” i od sierpnia 1941 Brygady Szkolnej oraz członkiem Wojskowego Trybunału Orzekającego. Od sierpnia 1943 pełnił służbę w Sztabie Inspektora Wyszkolenia Wojska. Od listopada 1945 pozostawał w dyspozycji szefa Sztabu Głównego w Londynie[27]. Po demobilizacji prowadził gospodarstwo rolne w Walii. Prezydent RP August Zaleski mianował go generałem dywizji ze starszeństwem z 11 listopada 1964 w korpusie generałów[27][28].
Generał uchodził za wielkiego służbistę i pedanta. W pamięci generała Stanisława Maczka zapisał się jako „znany abstynent i «pies» na oficerów nadużywających alkoholu”[29].
Zmarł 28 września 1972 w Newcastle upon Tyne i został pochowany na tamtejszym cmentarzu All Saints (kwatera J-24 Uncons)[30][martwy link]. Był żonaty z członkinią AK Zofią z Szymańskich[31], która brała udział w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka i zginęła na Mokotowie[32]. Spoczywa ona na Powązkach Wojskowych (kwatera A 27-12-17). Małżonkowie mieli syna Ryszarda Tomasza (1924-2020)[33].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari[27]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 2711[34]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936)[35][36]
- Krzyż Niepodległości (20 stycznia 1931)[37]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1927)[38][39]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie[34]
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[40][41]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921[5]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[5]
- Odznaka „Znak Pancerny” (honorowo 11 listopada 1933)[42]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Świętego Sawy (Jugosławia, 10 lipca 1933)[43]
- Krzyż Komandorski Orderu Korony Włoch (Włochy, 10 lipca 1933)[43]
- Krzyż Komandorski Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja)[5]
- Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy (Łotwa, 1922)[44]
- Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)[45]
- Honorowa Odznaka Korpusu Kadetów Nr 1 (1939)[46]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jego imieniem w 1998 nazwano ulicę w Tarnowie[47]. Wizerunek Langnera znajduje się na wydanym w 1989 r. przez Pocztę Polską z okazji 50. rocznicy wojny obronnej znaczku pocztowym o nominale 35 złotych i nakładzie 6 milionów sztuk upamiętniającym obronę Lwowa[48].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Szematyzm galicyjskich władz i urzędów skarbowych na rok 1914. Lwów: Prezydyum Krajowej Dyrekcyi Skarbu, 1914, s. 111, 277.
- ↑ Gustaw Langner. tarnow.grobonet.com. [dostęp 2021-04-28].
- ↑ Malwina Langner. tarnow.grobonet.com. [dostęp 2021-04-28].
- ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 191.
- ↑ a b c d e Łoza 1938 ↓, s. 411.
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 300, poz. 423.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-11-04].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-11-04].
- ↑ Lista strat 1934 ↓, s. 469.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum I w Tarnowie za rok szkolny 1913/14. Tarnów: 1914, s. 67.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 10.
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Nowym Targu za rok szkolny 1915/16. Tarnów: 1916, s. 65.
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gymnazyum w Nowym Targu za rok szkol. 1915/16, s. 65.
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 162.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 23 z 23 czerwca 1920 roku, s. 501.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 175.
- ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 192 wg autora dowództwo 40 pp objął 12 maja 1923 po ukończeniu kursu dowódców pułków w Rembertowie.
- ↑ Jagiełłowicz 1928 ↓, s. 24.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 131 z 17 grudnia 1924 roku, s. 732.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 224.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1932 roku, s. 467.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 245.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 127, 136.
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 164.
- ↑ Piotr Stawecki, Generałowie polscy w wojnie obronnej 1939 i ich dalsze losy wojenne : cz. 2, [w:] Przegląd Historyczno-Wojskowy 15 (66)/3 (249) s. 93–94.
- ↑ a b c Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 46.
- ↑ Dembiński 1969 ↓, s. 1.
- ↑ Mierzwiński 1990 ↓, s. 163-164.
- ↑ Władysław Bartosz. Przywracanie pamięci. Gen. dyw. Władysław Langner. „Zeszyty Wojnickie”. Nr 11, s. 9, 1994.
- ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 192.
- ↑ Informacje z epitafium na symbolicznym grobie Zofii Langnerowej w miejscu pochówku jej męża, River Tyne Lass: Grave. www.findagrave.com, 2024-07-25. [dostęp 2024-07-25].
- ↑ Tadeusz Wladyslaw Langner: Ryszard Langner. /www.geni.com, 2024-07-25. [dostęp 2024-07-25]. (ang.). Strona geni.com nie zawsze zawiera poprawne informacje, jednak w tym wypadku hasło zostało stworzone przez syna Ryszarda Tomasza, czyli zarazem wnuka generała.
- ↑ a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 242.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 11 listopada 1936, s. 17.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1927 r. nr 258, poz. 708 „za zasługi na polu organizacji wojska i wychowania żołnierza”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 29 listopada 1927, s. 341.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 403.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 297.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 292.
- ↑ Vilius Kavaliauskas: Symbole wolności bałtyckiej 1918–1940. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie, 2020, s. 41. ISBN 978-83-64178-88-7.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 12 grudnia 1929, s. 365.
- ↑ Lwowski Korpus Kadetów na przestrzeni dwudziestu lat. „Wschód”. Nr 133, s. 7, 4 czerwca 1939.
- ↑ Barbara Sawczak: Ocalić od zapomnienia... : patroni tarnowskich ulic.. T. 1: A-M. Tarnów: Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliusza Słowackiego w Tarnowie, 2003, s. 114. ISBN 83-915445-2-4.
- ↑ 1989.09.01. 50. rocznica Wojny Obronnej 1939 (6). kzp.pl. [dostęp 2024-05-26]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Wacław Berka: O polski czyn zbrojny na Wschodzie 1914-1918. Warszawa: nakładem Komitetu Obywatelskiego Obchodu Dziesiątej Rocznicy Powstania Polskiej Ligi Wojennej Walki Czynnej, 1925.
- Władysław Jagiełłowicz: Zarys historii wojennej 40-go Pułku Strzelców Lwowskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1934.
- Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938.
- Stefan Dembiński: Lista oficerów Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie według awansów dokonanych zarządzeniami Prezydenta Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem rodzajów broni i służb. [w:] Dziennik Ustaw RP na Uchodźstwie [on-line]. 1969-06-30. [dostęp 2016-11-29].
- Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Polonia, 1990. ISBN 83-7021-096-1.
- Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r.. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Witold Jarno: Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939. Łódź: Wydawnictwo „Ibidem”, 2001. ISBN 83-88679-10-4.
- Dowódcy 3 Brygady Kadrowej Strzelców
- Dowódcy 40 Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich
- Dowódcy 75 Pułku Piechoty (II RP)
- Dowódcy piechoty dywizyjnej 12 Dywizji Piechoty (II RP)
- Generałowie brygady II Rzeczypospolitej
- Generałowie brygady Polskich Sił Zbrojnych
- Generałowie dywizji mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947
- Ludzie urodzeni w Jaworowie
- Ludzie związani z Tarnopolem
- Obrońcy Lwowa (1939)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni odznaką „Znak Pancerny”
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie 1 Pułku Piechoty Legionów
- Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów
- Oficerowie 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej
- Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918
- Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej
- Polacy odznaczeni Orderem Korony Włoch
- Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego
- Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia
- Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy
- Prezesi polskich klubów piłkarskich
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)
- Wojskowi związani z Łodzią
- Wojskowi związani ze Lwowem
- Urodzeni w 1896
- Zmarli w 1972
- Żołnierze I Brygady Legionów Polskich
- Żołnierze Wojska Polskiego internowani w Băile Herculane
- Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej