باسک تنازع
Basque conflict | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
بسلسلہ سپین دی تریخ تے باسک دیس | ||||||||
Clockwise, starting at top left: ETA members at the 2006 Gudari Eguna in Oiartzun, گیپوسکوا; the Madrid Airport bombing; a demonstration against ETA in Madrid; pro-ETA graffiti in Pasaia. | ||||||||
| ||||||||
محارب | ||||||||
Neo-fascist paramilitaries:
|
Basque National Liberation Movement:
| |||||||
ہلاکتیں اور نقصانات | ||||||||
387 Spanish law enforcement agents killed 98 off-duty Spanish soldiers killed 1 French policeman killed[۲] 343 civilians killed by ETA (including 23 minors)[۲] 2,400 wounded and 1294 permanently incapacitated.[۳] | Total number of casualties is unknown |
140 militants killed by law enforcement agencies 101 killed in a number of criminal cases involving various parties 44 killed due to their own explosives [۳] 4,250 wounded[۳] ~30,000 arrested[۳] | ||||||
Total number of casualties is disputed (see Casualties) |
باسکی تنازع ، جسنوں اسپین – ای ٹی اے تنازع وی کہیا جاندا اے ، 1959 توں 2011 تک اسپین تے باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دے وچکار اک مسلح تے سیاسی تنازع سی ، جو سماجی تے سیاسی باسکی تنظیماں دا اک گروپ سی جس نے اسپین تے فرانس توں آزادی حاصل کرنے دی خواہش کيتی سی ۔ ایہ تحریک علیحدگی پسند تنظیم ای ٹی اے دے ارد گرد بنائی گئی سی ، [۴][۵] جس نے 1959 توں ہسپانوی انتظامیہ دے خلاف حملےآں دی مہم چلائی سی۔ ای ٹی اے نوں مختلف لمحاں وچ ہسپانوی ، برطانوی ، [۶] فرانسیسی [۷] تے امریکی [۸] حکام نے اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ ایہ تنازع زیادہ تر ہسپانوی سرزمین اُتے ہويا ، حالانکہ ایہ فرانس وچ وی اک چھوٹی حد تک موجود سی ، جس نوں بنیادی طور اُتے ای ٹی اے دے ممبراں نے محفوظ پناہ گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی۔ ایہ جدید مغربی یورپ وچ طویل عرصے توں جاری پرتشدد تنازع سی۔ [۹] بعض اوقات اسنوں "یورپ دی طویل ترین جنگ" وی کہیا جاندا اے۔ [۱۰]
اصطلاحات متنازعہ نيں۔ [۱۱] "باسکی کشمکش" نوں باسکی قوم پرست گروہاں نے ترجیح دتی اے ، انہاں وچ ای ٹی اے تشدد دے مخالف وی شامل نيں۔[۱۲] دوسرے ، جداں باسکی تعلیم دے متعدد ماہرین تے مورخین نے باسک حکومت دے ذریعہ اس موضوع اُتے اک رپورٹ تیار کرنے دا حکم دتا ، [۱۳] اس اصطلاح نوں مسترد کردے ہوئے اسنوں کسی دہشت گرد گروہ توں لڑنے والی جائز سرکاری ایجنسیاں دی حیثیت توں دیکھدے نيں جو اس دے ذمہ دار سن ۔ اموات دی وڈی اکثریت۔ [۱۴][۱۵]
اس تنازع وچ سیاسی تے عسکری دونے جہدیاں سن۔ اس دے شرکاء وچ دونے اطراف دے سیاستدان تے سیاسی کارکن ، ابرٹزیل کھبے (باسکی قوم پرست کھبے) تے ہسپانوی حکومت ، تے ای ٹی اے تے ہور چھوٹی تنظیماں دے خلاف لڑنے والی اسپین تے فرانس دی سیکیورٹی فورسز ، عام طور اُتے کلی بورورودا ميں شامل سن (باسک یوتھ گوریلا تشدد)۔ ای ٹی اے دے خلاف برسرپیکار سجے سجے نیم فوجی گروپاں وی 1970 تے 1980 دی دہائی وچ سرگرم عمل سن۔
اگرچہ باسکی آزادی اُتے بحث انیہويں صدی وچ شروع ہوئی سی ، لیکن مسلح تصادم اس وقت تک شروع نئيں ہويا جدوں تک ای ٹی اے 1959 وچ تشکیل نئيں دتا گیا سی۔ تب توں ، اس تنازعہ دے نتیجے وچ پولیس تے سیکیورٹی افسران ، مسلح افواج دے ممبران ، ہسپانوی سیاست دان ، صحافی تے عام شہری تے ای ٹی اے دے کچھ ارکان سمیت اک ہزار توں زیادہ افراد دی ہلاکت ہوئی۔ تشدد توں فرار ہونے دے لئی یا ہسپانوی یا فرانسیسی پولیس دے ذریعہ گرفت توں بچنے دے لئی یا یوروپول / انٹرپول دے ذریعہ ہزاراں افراد زخمی ، درجناں اغوا تے متنازعہ تعداد جلاوطنی وچ داخل ہوئیاں۔ [۳][۱۶]
20 اکتوبر 2011 نوں ، ای ٹی اے نے "اپنی مسلح سرگرمیاں دے قطعی خاتمے" دا اعلان کيتا۔ [۱۷][۱۸] ہسپانوی وزیر اعظم جوس لوئس روڈریگ زاپیٹو نے اس اقدام نوں "جمہوریت ، قانون تے عدل دی فتح" قرار دتا۔ [۱۹] سانچہ:Campaignbox Basque conflict
تنازع دی تعریف
[سودھو]"باسکی تنازع" دی اصطلاح یا تاں تعریف کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے:
1 باسکی معاشرے دے اک حصے تے ابتدائی طور اُتے فرانکواسٹ تے بعد وچ ہسپانوی غیرمرکز ریاست دے آئینی ماڈل دے وچکار وسیع سیاسی کشمکش
2 علیحدگی پسند گروپ ای ٹی اے تے ہسپانوی ریاست دے وچکار مسلح تصادم نوں خصوصی طور اُتے بیان کرن
3 دونے نقطہ نظر دا اک مرکب.
فرانس ابتدائی طور اُتے ای ٹی اے دے نال تنازعہ وچ شامل نئيں سی تے نہ ہی کدی اس تنظیم نوں نشانہ بنایا گیا سی ، تے فرانسیسیاں نے تنازعہ دے سلسلے وچ سن 1987 وچ شروع ہونے والے ہسپانوی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے نال آہستہ آہستہ تعاون کرنا شروع کيتا سی۔ حوالےدی لوڑ؟ شمالی آئرلینڈ وچ تنازعہ وچ برطانویاں دی شرکت دے برخلاف ، ہسپانوی مسلح افواج نوں کدی وی باسکی تنازعہ وچ تعینات یا شامل نئيں کيتا گیا ، حالانکہ اوہ باسکی ملک توں باہر ای ٹی اے دے اک اہم اہداف دی نمائندگی کردے نيں۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] جوس لوئس ڈی لا گرینجا ، سینٹیاگو ڈی پابلو تے لوجر میز نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعہ دی اصطلاح ، جدوں کہ تکنیکی طور اُتے متعدد زباناں وچ 'سوال' یا 'مسئلے' دے مترادف اے ، اسنوں یسکال ہیریا تے ریاستاں دے وچکار جنگ دا تاثر نئيں ملنا چاہیدا۔ اسپین تے فرانس دی شرائط نوں مسئلے یا اشارے (مسئلہ یا سوال) دی ترجیح دیندے ہوئے ، ایہ عصر حاضر دی ہسپانوی ریاست وچ باسکی علاقےآں دے انضمام وچ تے دونے باسکی باہمی باہمی دے سیکولر مسائل نوں وی اپنے اندر لے لے گی۔ [۲۰]
دی نیویارک ٹائمز وچ 2009 دے اک مضمون وچ پیڈی ووڈروتھ دے مطابق ،
گائزکا فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، باسکی تے اسپینیارڈ دے وچکار سیکولر تنازعہ دے وجود دی داستان ای ٹی اے دی جانب توں سب توں زیادہ استعمال ہونے والی ٹراپس وچوں اک رہی اے تے سابقہ سرگرمی دا بہانہ بنا کے ابرٹزیل چھڈ دتا گیا اے۔ [۲۱] جوس انتونیو پیرز پیریز نے دسیا کہ مقبوضہ اسپین تے آبی آزادی دے دفاعی تے نسل کشی دے شکار افراد دے وچکار جنگ دے تصور نے ای ٹی اے دی مسلح سرگرمی دے جواز دا جواز پیش کيتا اے۔ [۲۲] لوئس کاسٹلز تے فرنینڈو مولینا دے مطابق ، دو ہم آہنگی خلاف ورزیاں دے وجود دی تشکیل ، جس توں ای ٹی اے تے اسپین تے فرانس دیاں ریاستاں دے وچکار ذمہ داریاں نوں تقسیم کرنے دی اجازت ملے گی ، لہذا ای ٹی اے دی ذمہ داری نوں ختم کرنا اے۔ البرزیل دے کھبے طرف جانے والے بیانیے دی داستان گوئی ، جو ای ٹی اے نوں سیکولر تنازعہ دے لئی اک ناگزیر تاریخی ردعمل دے طور اُتے پیش کرے گی۔ [۲۳] فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، مسلح سرگرمی دے خاتمے دے باوجود ، آلودگی دے تنازعہ دی داستان ، تاریخی مصنف فرانسسکو لیٹیمینڈیا تے جوس ماری لورینزو جداں ابرٹزیل نامیاندی دانشوراں دے ذریعہ طے شدہ تے اس دی نشاندہی کيتی گئی ، Iistsaki Egaña یا ایڈورڈو رینوبلز جداں پبلسٹی یا لوئس نیاز آسٹرین جداں صحافی ، [۲۱] موجودہ جمہوری نظام نوں نمائندہ بنانے ، متاثرین نوں وسوساں وچ مبتلا کرنے تے باسک کیس نوں حقیقی تنازعات جداں جنوبی افریقہ تے شمالی آئرلینڈ جداں موافقت دے مساوی بنانے دے لئی اک تجویز بخش پیغام دے طور اُتے ہن وی کارآمد ثابت ہون گے۔ [۲۱]
اس خیال نوں مسترد کر دتا گیا اے ، مثال دے طور اُتے ، جوس ماریا روئز سوریا [۲۴] تے اسپین دی مرکزی آئینی جماعتاں نے۔ کچھ سیاست دان سیاسی تنازعہ دے وجود نوں وی مسترد کردے ہوئے صرف قانون دی حکمرانی دے خلاف کسی دہشت گرد تنظیم دی کارروائی دا حوالہ دیندے نيں۔ باسکی مورخین دے اک گروپ نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعات دے بجائے باسکی ملک وچ صورتحال "ای ٹی اے مطلق العنانیت" وچ شامل اے۔ 2012 وچ ، پیپلز پارٹی دے باسکی شاخ دے سربراہ انتونیو باسگوٹی نے باسکی تنازعہ دے وجود نوں تسلیم کيتا ، لیکن کہیا کہ ایہ باسکی ملک وچ مختلف ادارےآں دے وچکار اک سیاسی جماعت اے۔ [۲۵] جوسبا لوزاؤ تے فرنینڈو مولینا نے استدلال کيتا کہ باسکی تریخ نگاری دے اک حص byے دے ذریعہ استعمال ہونے والے کثرتیت دے نظریہ دا تعلق عوامی دائرے دی اک خاص حالت ('بہسنتیا') توں متعدد سیاسی تے سماجی اداکاراں دی مثبت مصروفیت توں اے۔ 'اجتماعت')؛ [۲۶] انہاں دے بقول ، کثرتیت دی اپیل دے نتیجے وچ اس دے نظریاتی باطل تے باز پرستی دا باعث بنی ، جس دی وجہ توں اوہ اس تنازعہ نوں متنازعہ طور اُتے ختم کر سکے۔ [۲۶]
امیور سینیٹر اروکو آئارٹزا تے ڈاکٹر جولین زابالو نے لکھیا اے
جب باسکی ناں نہاد تنازعہ دی وجوہات دا تعین کرنے دی گل کيتی جائے تاں کوئی متفقہ معاہدہ نئيں ہُندا اے۔ مختلف ذرائع دے مطابق ، ایہ یا تاں تاریخی جڑاں دے نال طویل تنازعہ اے ، باسکی قوم پرست سیاست دا اک آلہ اے ، مراعات نوں مسلط کرنے دی کوشش اے ، یا ریاست دی رکاوٹ دا ثبوت اے۔ انہاں وچوں جو وی معاملہ ہوئے ، باسکی صوبےآں تے ہسپانوی تے فرانسیسی ریاستاں دے وچکار تاریخی تعلقات دی تفہیم موجودہ تنازعہ دی وضاحت دے لئی ناگزیر اے۔[۲۷]
پس منظر
[سودھو]باسکی ملک ( سانچہ:Lang-eu ) ایہ ناں جغرافیائی علاقہ نوں دتا گیا اے جو خلیج بِسکی دے کنارے تے مغربی کوہ پائرینیس دے دونے اطراف وچ واقع ہے جو فرانس تے اسپین دے درمیان سرحد اُتے پھیلا ہويا اے۔ اج کل، اس علاقے تقریبا تن مختلف سیاسی ڈھانچے نال تعلق رکھدا اے: باسکی خود مختار کمیونٹی ، جسنوں اسپین وچ یوسکدی(Euskadi) ، تے ناواربھی کہیا جاندا اے ، تے شمالی باسکی دے تن تاریخی صوبےآں (لیبارڈ ، لوئر نیورے تے سولے) ، جو انتظامی طور اُتے فرانسیسی محکمہ دا حصہ نيں پیرینیس - اٹلانٹک باسکی ملک وچ تقریبا 3،000،000 افراد رہندے نيں۔
باسکی لوک صدیاں توں اپنی اپنی سبھیاچار تے زبان ورگی اپنی شناخت کرنے والی خصوصیات نوں محفوظ کرنے وچ کامیاب ہوگئے نيں تے اج آبادی دا اک بہت وڈا حصہ اجتماعی شعور تے خود مختار ہونے دی خواہش دا حامل اے ، یا تاں اوہ ہور سیاسی خودمختاری یا پوری آزادی دے نال۔ مثال دے طور اُتے ، فٹ بال کلب ایتھلیٹک بلباؤ ، صرف باسک پیدا ہوئے یا اٹھائے ہوئے کھلاڑیاں نوں بھرتی کرنے اُتے دستخط کرنے دی پالیسی برقرار رکھدا اے۔ صدیاں توں ، باسکی ملک نے مختلف ہسپانوی سیاسی فریم ورک دے تحت مختلف سطح اُتے سیاسی خود حکمرانی نوں برقرار رکھیا اے۔ اج کل ، یسکادی نوں یورپی یونین دے اندر کسی وی غیر عدم وجود دی اعلیٰ حکمرانی دا لطف حاصل اے۔ [۲۸] اُتے ، باسکی علاقےآں نوں ہسپانوی حکام دے نال تعلقات دے بارے وچ تناؤ برقرار رکھنا چاہیدا جدوں توں ہسپانوی ریاست دا آغاز ہويا اے تے بوہت سارے معاملات وچ فوجی تصادم نوں ہويا دتی گئی اے ، جداں کارلسٹ جنگاں تے ہسپانوی خانہ جنگی ۔
1936 دے بغاوت دے بعد ، جس نے ہسپانوی جمہوریہ حکومت دا تختہ الٹ دتا ، ہسپانوی قوم پرست تے ریپبلکن افواج دے وچکار خانہ جنگی شروع ہوگئی۔ باسکی نیشنلسٹ پارٹی (پی این وی) دی سربراہی وچ تقریبا all تمام باسکی قوم پرست قوتاں نے جمہوریہ دی حمایت دی ، حالانکہ اللا تے ناویرے وچ باسکی قوم پرستاں نے باسکی کارلسٹ دے نال ہسپانوی قوم پرستاں دے شانہ بشانہ لڑائی لڑی۔ ایہ جنگ قوم پرست قوتاں دی فتح دے نال ہی ختم ہوئی ، جنرل فرانسسکو فرانکو نے آمریت قائم کيتی جو تقریبا چار دہائیاں تک جاری رہی۔ فرانکو دی آمریت دے دور وچ ، باسکی بولی تے سبھیاچار اُتے پابندی عائد کردتی گئی ، ادارےآں تے سیاسی تنظیماں نوں (الاوا تے ناورے وچ اک کم ڈگری تک) ختم کردتا گیا ، تے لوکاں نوں انہاں دے سیاسی عقائد دی بناء اُتے قتل ، تشدد تے قید کردتا گیا۔ اگرچہ باسکی ملک وچ جبر دا مقابلہ اسپین دے ہور حصےآں دی نسبت خاصی کم پرتشدد سی ، ہزاراں باسکیوں نوں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا ، عام طور اُتے لاطینی امریکا یا فرانس جانا پڑدا سی۔
الجزائر دی جنگ جداں قومی آزادی دی جنگاں یا کیوبا انقلاب جداں تنازعات توں متاثر ہوئے کے تے فرانسکو دی حکومت دے خلاف پی این وی دی کمزور مخالفت توں مایوس ، طلباء دے اک نوجوان گروپ نے 1959 وچ ای ٹی اے تشکیل دی۔ باسکی ملک دی آزادی ، اک سوشلسٹ پوزیشن توں ، تے اس نے جلد ہی اپنی مسلح مہم شروع کردتی۔ زوسو منویل نیاز سیکس دے مطابق ، ای ٹی اے اک سوشلسٹ تے انقلابی تنظیم بن گئی اے جس نے اندرونی جدوجہد دے بعد پہلے ہی توں صنعتی علاقے وچ قومی آزادی دے کسی تیسرے عالمی ماڈل دے اطلاق وچ پائی جانے والی مشکلات تے خالصتا قوم پرست مؤقفاں دے وچکار تقسیم نوں پایا سی۔ برانہاں دا وکھ وکھ گروپ) تے انقلابی۔ [۲۹]
ای ٹی اے نے اپنے عسکریت پسنداں نوں ہدایت دی اے کہ اوہ ہسپانوی افواج دے ذریعہ منظم طریقے توں تشدد دی مذمت کرن۔ [۳۰][۳۱][۳۲]
ٹائم لائن
[سودھو]1959–1979
[سودھو]ای ٹی اے دے پہلے حملےآں دی بعض اوقات ہسپانوی تے باسکی معاشراں دے اک حص byے نے وی منظوری دتی سی ، جنہاں نے ای ٹی اے تے آزادی دی جنگ نوں فرانکو انتظامیہ دے خلاف لڑائی دے طور اُتے دیکھیا سی۔ 1970 وچ ، تنظیم دے متعدد ممبراں نوں پروسو ڈی برگوس (برگوس ٹرائل) وچ موت دی سزا سنائی گئی ، حالانکہ بین الاقوامی دباؤ دے نتیجے وچ موت دی سزاواں نوں ختم کردتا گیا۔ ای ٹی اے آہستہ آہستہ زیادہ متحرک تے طاقت ور ہوگیا ، تے 1973 وچ ایہ تنظیم حکومت دے صدر تے فرانکو دے ممکنہ جانشین ، لوئس کیریرو بلانکو نوں ہلاک کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ ايسے وقت توں ، حکومت ای ٹی اے دے خلاف انہاں دی جدوجہد وچ سخت تر ہوگئی: اک ڈبل ایجنٹ دی دراندازی دے بعد 1975 وچ ای ٹی اے دے سیکڑاں ممبراں دی گرفتاری جداں سیکیورٹی فورسز دے نال فائرنگ دے تبادلے وچ متعدد ارکان ہلاک ہوگئے ، پولیس نے وڈے چھاپے مارے۔ تنظیم دے اندر
سن 1975 دے وسط وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں نے اک سیاسی بلاک ، جو کورڈینیڈورا ابرٹزیل سوزیالسٹا (KAS) دے ناں توں جانیا جاندا سی ، تشکیل دتا گیا سی۔ پی این وی توں دور ، اس بلاک وچ متعدد تنظیماں شامل سن جو لوکاں نے سجے بازو دے فرانکو دی حکومت دے مخالف افراد تشکیل دتیاں سن تے انہاں وچوں بیشتر دی ابتدا ای ٹی اے دے متعدد دھڑاں وچ ہوئی سی ، جو اس گروپ دا وی حصہ سی۔ انہاں نے اوہی نظریہ وی اپنایا جس طرح مسلح تنظیم سوشلزم سی۔ دے اے ایس دی تشکیل دا مطلب باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دا آغاز ہوئے گا۔
نومبر 1975 وچ ، فرانکو دا انتقال ہوگیا تے اسپین نے جمہوریت وچ اپنی منتقلی دا آغاز کردتا۔ بوہت سارے باسکی کارکن تے سیاست دان جلاوطنی توں واپس آئے ، حالانکہ کچھ باسکی تنظیماں نوں قانونی حیثیت نئيں دتی گئی سی جداں کہ ہور ہسپانوی تنظیماں دے نال ہويا سی۔ دوسری طرف ، فرانکو دی موت نے جان کارلوس اول نوں تخت اُتے فائز کردتا ، جس نے اسپانیا دے وزیر اعظم دے طور اُتے اڈولوفو سوریز دا انتخاب کيتا۔ 1978 وچ ہسپانوی آئین دی منظوری دے بعد رائے شماری وچ اک آئینِ خودمختاری جاری کيتی گئی تے اسنوں منظور کيتا گیا۔ باسکی ملک اک خودمختار برادری دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی۔
نويں ہسپانوی آئین نوں اسپین دے آس پاس زبردست حمایت حاصل سی ، 67.5 فیصد دے ووٹ ڈالنے اُتے 88.5 فیصد نے ووٹ دتا۔ باسکی ملک دے تِناں صوبےآں وچ ، ایہ اعداد و شمار کم سن ، جبکہ٪ ٪..7٪ دے ووٹ ڈالنے اُتے .2 70..2٪ نے حق وچ ووٹ دتا۔ اس دی وجہ EAJ-PNV دی طرف توں روکے جانے دی کال تے ابرٹزیل کھبے بازو تنظیماں دے اتحاد دی تشکیل دی وجہ توں ریفرنڈم وچ "نئيں" دی وکالت کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے ، کیونجے انہاں نوں محسوس ہويا کہ آئین آزادی دے مطالبے اُتے پورا نئيں اتردا اے۔ ایہ اتحاد سیاسی جماعت ہیری بتاسنیا دا آغاز سی ، جو باسکی قومی آزادی دی تحریک دا مرکزی سیاسی محاذ بن جائے گی۔ اس اتحاد دی ابتدا دو سال پہلے کيتی گئی اک ہور میسی ڈی السوسووا کے ناں توں ہوئی تھی ۔ ای ٹی اے نے ایہ وی محسوس کيتا کہ آئین غیر اطمینان بخش اے تے انہاں نے اپنی مسلح مسانوں تیز کردتا: 1978 توں 1981 وچ ای ٹی اے دا سب توں خونریز سال سی جس وچ 230 توں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 1975 دے آس پاس ، ای ٹی اے تے اس دے حامیاں دے خلاف لڑنے والی پہلی انتہائی سجے نیم فوجی تنظیماں (جنہاں وچ سابق او اے ایس دے ارکان شامل ہوگئے سن ) تشکیل دتی گئی سن ، جداں ٹرپل اے (الیانزا اپوسٹلیکا اینٹکومونیستا) ، گوریریلرو ڈی کرسٹو رے ، بٹلین واسکو ایسپول (BVE) ) تے انسداد دہشت گردی ETA (ATE)؛ [۳۴] 1977–1982 دے عرصے وچ نیم فوجی دستےآں دی تنظیماں اُتے الزام عائد حملےآں وچ 41 افراد دی ہلاکت تے 36 زخمیاں دی اطلاع ملی اے۔
اس دے علاوہ ، 1970 دی دہائی دے آخر وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں ، جداں ایپریٹریارک ، ہرڈاگو یا یوسکل زوزنٹاسونا ، نے فرانسیسی باسکی ملک وچ کم کرنا شروع کيتا۔ ای ٹی اے دی اک انارکیٹسٹ بریک ، کومنڈوس آٹومنومس اینٹیکیپیٹلائٹاس نے وی باسکی ملک دے گرد حملے شروع کردتے۔ ای ٹی اے توں ملدی جلدی لیکن اک چھوٹی سی تنظیم ، ٹیرا للیور ، کٹالان ملکاں دے لئی آزادی دا مطالبہ کردی ہوئی دکھادی دی۔ باسکی تنازعہ دا ہمیشہ کٹالان معاشرے تے سیاست اُتے اثر پڑدا سی ، مماثلت دی وجہ توں کاتالونیا تے باسکی ملک دے وچکار۔
1980–1999
[سودھو]فروری 1981 وچ اسپین دے نويں صدر دے طور اُتے لیپولڈو کالوو - ہوٹالو نوں منتخب کرنے دے عمل دے دوران ، سول گارڈز تے فوج دے ممبران ڈپٹیاں دی کانگریس وچ داخل ہوگئے تے بندوق دی نوک اُتے تمام نائباں نوں رکھیا۔ اس وجہ توں اک وجہ جس دی وجہ توں بغاوت دا خاتمہ ہويا ، ای ٹی اے دے تشدد وچ اضافہ سی۔ فوجی انقلاب دے آئین دی پاسداری کرنے دے مطالبے دے بعد ایہ بغاوت ناکام ہوگئی۔ اس بغاوت دے اگلے ہی دن بعد ، ای ٹی اے دے دھڑے دے پولیٹیکو ملیٹریرا نے اسنوں ختم کرنا شروع کردتا ، جس دے بیشتر ارکان البرزیل توں کھبے بازو دی قوم پرست جماعت ، اسکاڈیکو ایزکررا وچ شامل ہوگئے سن ۔ عام انتخابات 1982 وچ ہوئے سن ، تے سوشلسٹ ورکرز پارٹی نال تعلق رکھنے والی فیلیپ گونزالز نويں صدر بنے ، جدوں کہ ہیری بتاسونا نے دو نشستاں جیت لاں۔ باسکی ملک وچ ، PNV توں کارلوس Garaikoetxea 1979 وچ لہندہکاری بن گیا۔ انہاں برساں دے دوران ، ہیری بتاسونا دے سیکڑاں ممبراں نوں گرفتار کيتا گیا ، خاص طور اُتے انہاں وچوں کچھ دے بعد جوان کارلوس I دے سامنے یسوکو گڈریاک دے گانے دے بعد۔[۳۵]
فیلیپ گونزلیز دی فتح دے بعد ، ہسپانوی حکومت نال تعلق رکھنے والے عہدیداراں دے ذریعہ موت دے دستے تشکیل دتے گئے ، گروپوس اینٹیٹیرئریسٹاس ڈی لیبیرسیان ( جی اے ایل ) نوں تشکیل دے دتا گیا۔ ریاستی دہشت گردی دا استعمال کردے ہوئے ، جی اے ایل نے باسکی ملک دے اطراف وچ درجناں حملے کیتے ، جس وچ 27 افراد ہلاک ہوئے۔ اس نے ای ٹی اے تے ہیری بتاسنیا ممبراں نوں نشانہ بنایا ، حالانکہ بعض اوقات عام شہری وی مارے جاندے سن ۔ جی اے ایل 1983 توں 1987 تک سرگرم سی ، اس دور نوں ہسپانوی ڈرٹی وار کہیا جاندا اے۔ [۳۶] ای ٹی اے نے اپنے حملےآں نوں تیز کردے ہوئے گھناؤنے جنگ دا جواب دتا۔ انہاں وچ پلازہ ریپبلیکا ڈومینیکانا بم دھماکے شامل نيں - جس وچ 12 پولیس افسران ، ہائپرکا بمباری - جس وچ 21 شہری ہلاک تے زاراگوزا بیرکس بمباری - جس وچ 11 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہائپرکار بم دھماکے دے بعد ، بیشتر ہسپانوی تے باسکی سیاسی جماعتاں نے میڈرڈ معاہدہ یا اجوریہ-اینہ معاہدہ جداں ای ٹی اے دے خلاف بوہت سارے معاہداں اُتے دستخط کیتے۔ ايسے وقت ہیری بتاسنیا نوں اپنے بہترین نتائج ملے: ایہ یورپی پارلیمنٹ انتخابات دے لئی باسکی خود مختار برادری دی سب توں زیادہ ووٹ پانے والی جماعت سی۔ [۳۷]
جب کہ ہسپانوی حکومت تے ای ٹی اے دے وچکار پہلے ہی 1970 دی دہائی دے آخر تے 1980 دی دہائی دے اوائل وچ گل گل ہوچکی اے ، جس دی وجہ توں ای ٹی اے (شام) تحلیل ہوچکيا اے ، 1989 تک دونے فریقاں نے باضابطہ امن مذاکرات نئيں کیتے سن ۔ جنوری وچ ETA جدوں کہ ETA تے حکومت دے درمیان مذاکرات وچ جگہ لے جا رہے سن، اک 60 دن دی جنگ بندی دا اعلان کيتا الجزائر . کسی کامیاب نتیجے اُتے نئيں پہنچیا ، تے ای ٹی اے نے دوبارہ تشدد شروع کيتا۔ [۳۸]
گھناؤنی جنگ دے خاتمے دے بعد ، فرانس نے ای ٹی اے ممبراں دی گرفتاری تے حوالگی وچ ہسپانوی حکام دے نال تعاون کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ اکثر فرانس نوں حملےآں تے تربیت دے اڈے دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے دونے ملکاں دے درمیان جاندے تے جاندے سن ۔ ایہ تعاون 1992 وچ بیدارٹ شہر وچ ای ٹی اے دے تمام رہنماواں دی گرفتاری دے نال عروج اُتے پہنچیا۔ ایہ چھاپہ 1992 وچ بارسلونا وچ ہونے والے اولمپک کھیلاں دے مہینےآں پہلے ہويا سی ، جس دے نال ای ٹی اے نے کاتالونیا دے گرد وسیع پیمانے اُتے حملےآں دے ذریعے دنیا بھر دی توجہ جمع کرنے دی کوشش کيتی سی۔ [۳۹] اس دے بعد ، ای ٹی اے نے دو ماہ دی جنگ بندی دا اعلان کيتا ، جدوں کہ انہاں نے پوری تنظیم دی تنظیم نو دی تے بوروکیا گروپ بنائے۔ [۴۰]
1995 وچ ، ای ٹی اے نے جوس ماریہ اذنار ، جو اک سال بعد اسپین دا وزیر اعظم بن جائے گا ، تے جان کارلوس اول نوں قتل کرنے دی کوشش کيتی ، ايسے سال ، تنظیم نے اک امن تجویز پیش دی ، جسنوں حکومت نے مسترد کردتا۔ اگلے سال ، ای ٹی اے نے اک ہفتہ دی جنگ بندی دا اعلان کيتا تے حکومت دے نال امن مذاکرات کرنے دی کوشش کيتی ، اس تجویز نوں اک بار فیر نويں قدامت پسند حکومت نے مسترد کردتا۔ [۴۱] 1997 وچ ، تنظیم دے ذریعہ نوجوان کونسلر میگل اینگل بلانکو نوں اغوا کرکے قتل کردتا گیا سی۔ اس قتل نے ہسپانوی تے باسکی معاشراں دی طرف توں وڈے پیمانے اُتے مسترد کر دتا ، وڈے مظاہرے تے ہمدرداں دا نقصان ، ایتھے تک کہ کچھ ای ٹی اے دے قیدیاں تے ہیری بتاسونا دے ممبراں نے وی اس قتل دی مذمت کيتی۔ ايسے سال ، ہسپانوی حکومت نے ای ٹی اے دے نال تعاون کرنے دے الزام وچ ہیری بتاسونا دے 23 رہنماواں نوں گرفتار کيتا۔ گرفتاری دے بعد ، حکومت نے ہیری بتاسونا دے ای ٹی اے دے نال تعلقات دی تحقیقات شروع کيتیاں ، تے اس اتحاد نے اس دا ناں تبدیل کرکے یسکال ہیریٹرروک رکھ دتا ، جس وچ ارنالڈو اوٹیگی نوں اپنا قائد منتخب کيتا گیا۔ [۴۲]
1998 دے باسکی انتخابات وچ ، البرٹزیل نے 1980 دی دہائی دے بعد اپنے بہترین نتائج حاصل کیتے ، تے یسکال ہیریٹرروک باسکی ملک دی تیسری مرکزی قوت بن گئے۔ حمایت وچ ایہ اضافہ انتخابات توں اک ماہ پہلے ای ٹی اے دی طرف نال جنگ بندی دے اعلان دے سبب ہويا سی۔ [۴۲] جنگ بندی ہیری بتاسونا تے متعدد باسکی تنظیماں ، جداں پی این وی ، جو اس وقت پی پی دی حکومت دا حصہ سی ، دے بعد اک معاہدہ طے پایا ، جس دا مقصد لیزرا معاہدہ سی ، جس دا مقصد ہسپانوی حکومت اُتے دباؤ ڈالنا سی کہ اوہ آزادی دی طرف ہور مراعات دے۔ . باسکی قوم پرست قوتاں نے باسکی تنازعہ نوں سیاسی نوعیت دے طور اُتے بیان کرنے تے ای ٹی اے تے ہسپانوی ریاست نوں دونے متضاد جماعتاں دے طور اُتے پیش کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [۴۳] شمالی آئرلینڈ دے امن عمل توں متاثر ، ای ٹی اے تے ہسپانوی حکومت امن مذاکرات وچ مشغول ہوگئی ، جو ای ٹی اے دی طرف نال جنگ بندی دے خاتمے دے اعلان دے بعد ، 1999 دے آخر وچ ختم ہوگئی۔ [۴۴]
2000–2009
[سودھو]2000 وچ ، ای ٹی اے نے تشدد دوبارہ شروع کيتا تے خاص طور اُتے ارنسٹ للوچ جداں سینئر سیاستداناں دے خلاف اپنے حملےآں نوں تیز کردتا۔ ايسے دوران ، ای ٹی اے دے درجناں ممبران نوں گرفتار کيتا گیا تے البرٹ زیل نے 1998 دے انتخابات وچ حاصل کردہ حمایت وچوں کچھ کھو دتا۔ صلح دے توڑ نے ہیری بتسونا دی تحلیل تے اس دی اصلاح نوں بٹاسونا نامی اک نويں پارٹی وچ اکسایا۔ باتاسونا دی داخلی تنظیم دے بارے وچ اختلافات دے بعد ، لوکاں دے اک گروہ نے وکھ وکھ سیاسی جماعت ، ارالار ، جو بنیادی طور اُتے ناورے وچ موجود اے ، دی تشکیل دے لئی توڑ ڈالیا ۔ [۴۵] 2002 وچ ، ہسپانوی حکومت نے لی ڈی پارٹائڈوس (پارٹیز دا قانون) دے ناں توں اک قانون منظور کيتا ، جس دے تحت کسی وی ایسی جماعت اُتے پابندی عائد کيتی اجازت دی جاسکدی اے جو دہشت گردی توں بالواسطہ یا بلاواسطہ تعزیت کردا اے یا کسی دہشت گرد تنظیم توں ہمدردی رکھدا اے۔ چونکہ ای ٹی اے نوں اک دہشت گرد تنظیم سمجھیا جاندا سی تے باتسونا نے اس دے اقدامات دی مذمت نئيں کيتی سی ، لہذا حکومت نے 2003 وچ بتاسونا اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ فرانکو دی آمریت دے بعد ایہ پہلا موقع سی جدوں اسپین وچ کِسے سیاسی جماعت اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی۔ ايسے سال ، ہسپانوی حکام نے باسک ، ایگونکریا وچ مکمل طور اُتے لکھیا گیا واحد اخبار بند کردتا تے ای ٹی اے توں تعلقات دے الزامات دی وجہ توں صحافی نوں گرفتار کرلیا گیا ، جسنوں ست سال بعد ہسپانوی انصاف نے برخاست کردتا۔ [۴۶] 1998 وچ ، اک ہور اخبار ، اگین ، پہلے ہی ايسے طرح دی بنیاداں اُتے بند ہوچکيا سی جسنوں گیارہ سال بعد ہسپانوی انصاف نے وی مسترد کردتا سی۔ [۴۷][۴۸][۴۹]
حکومت کیتی جانب توں 2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکےآں دا ای ٹی اے اُتے جھوٹھے الزام لگانے دے بعد ، قدامت پسند حکومت سوشلسٹ ورکرز پارٹی دے حق وچ انتخابات ہار گئی ، تے جوس لوئس روڈریگ زیپاتارو اسپین دا نواں صدر بن گیا۔ زاپاترو دا اک پہلا عمل ای ٹی اے دے نال نويں امن مذاکرات وچ شامل ہونا سی۔ سن 2006 دے وسط وچ ، تنظیم نے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، تے باتاسونا ، ای ٹی اے تے باسکی تے ہسپانوی حکومتاں دے درمیان گل گل دا آغاز ہويا۔ دسمبر وچ ختم ہونے والے امن مذاکرات دے دعوواں دے باوجود ، جدوں ای ٹی اے نے میڈرڈ - بارجاس ہوائی اڈے اُتے اک وڈے کار بم توں صلح نوں توڑیا ، مئی 2007 وچ گل گل دا اک نواں دور ہويا۔ ای ٹی اے نے 2007 وچ جنگ بندی دا باضابطہ خاتمہ کيتا سی ، تے اسپین دے آس پاس اپنے حملے دوبارہ شروع کردتے سن ۔ ايسے لمحے توں ، ہسپانوی حکومت تے پولیس نے دونے ای ٹی اے دے خلاف اپنی جدوجہد تیز کردتی تے ایربرزیل اوتھے توں چلے گئے۔ اس جنگ دے خاتمے دے بعد توں مسلح تنظیم دے سیکڑاں ارکان نوں گرفتار کيتا گیا سی ، تے اس دے چار رہنماواں نوں اک سال توں وی کم عرصے وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ دراں اثنا ، ہسپانوی حکام نے باسکی نیشنلسٹ ایکشن ، باسک ہوم لینڈس دی کمیونسٹ پارٹی یا ڈیموکرزیا ہیرو ملیوئی ورگی زیادہ سیاسی جماعتاں اُتے پابندی عائد کردتی۔ سیگی ورگی یوتھ آرگنائزیشنز اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی جدوں کہ ٹریڈ یونیناں دے ممبران ، جداں لینگائل آببرٹالین بتزوردک نوں گرفتار کيتا گیا سی۔ [۵۰] 2008 وچ ، فالج ی ٹریڈی سیóن ، جو اک نواں ہسپانوی سجے بازو دا قوم پرست گروہ آیا ، جس نے باسکی ملک وچ درجناں حملے کیتے۔ اس تنظیم نوں 2009 وچ ختم کردتا گیا سی۔ [۵۱]
2010
[سودھو]2009 تے 2010 وچ ، ای ٹی اے نوں اس دی تنظیم تے صلاحیت نوں ہور دھچکيا لگیا ، 2010 دے پہلے نصف حصے وچ 50 توں زیادہ ممبراں نوں گرفتار کيتا گیا۔ [۵۲] ايسے وقت ، ممنوعہ البرٹزیل نے دستاویزات تے ملاقاتاں تیار کرنا شروع کيتیاں ، جتھے انہاں نے اک "جمہوری عمل" دے عہد دا پابند کيتا جسنوں "تشدد دی مکمل عدم موجودگی وچ تیار کيتا جانا چاہیدا"۔ انہاں مطالگل کيتی وجہ توں ، ای ٹی اے نے ستمبر وچ اعلان کيتا سی کہ اوہ اپنی مسلح کارروائیاں نوں روک رہے نيں ۔ [۵۳]
2011
[سودھو]17 اکتوبر نوں ، ڈونوسٹیا سان سبسٹین وچ اک بین الاقوامی امن کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا ، جس دا مقصد باسکی تنازعہ دے حل نوں فروغ دینا اے۔ اس دا اہتمام باسکی شہریاں دے گروپ لوکاری نے کيتا سی ، تے اس وچ باسکی جماعتاں دے رہنماواں ، دے علاوہ چھ بین الاقوامی شخصیتاں وی شامل سن جو سیاست تے تندرستی دے میدان وچ اپنے کم دے لئی مشہور نيں: کوفی عنان (سابق اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل) ، برٹی احرون (آئرلینڈ دے سابق وزیر اعظم) ، گرو ہارلیم بروند لینڈ (پائیدار ترقی تے صحت عامہ وچ بین الاقوامی رہنما ، ناروے دے سابق وزیر اعظم) ، پیری جیکس (فرانس دے سابق وزیر داخلہ) ، جیری ایڈمز (صدر سِن فین ، دے ممبر) آئرش پارلیمنٹ) تے جوناتھن پاول (برطانوی سفارتکار جو پہلے ڈاؤننگ اسٹریٹ چیف آف اسٹاف دی حیثیت توں خدمات انجام دیندے نيں)۔ ٹونی بلیئر - برطانیہ دے سابق وزیر اعظم - مشرق وسطی وچ وعدےآں دی وجہ توں پیش نئيں ہوسکے ، لیکن انہاں نے حتمی اعلان دی حمایت کيتی۔ سابق امریکی صدر جمی کارٹر (2002 ء دا نوبل امن انعام) تے سابق امریکی سینیٹر جارج جے مچل (سابقہ امریکی صدر برائے مشرق وسطی دے امن دے لئی) نے وی اس اعلامیے دی حمایت دی اے۔[۵۴]
اس کانفرنس دے نتیجے وچ پنج نکاندی بیان سامنے آیا جس وچ ای ٹی اے توں کسی وی مسلح سرگرمیاں نوں ترک کرنے تے اس تنازعہ نوں ختم کرنے دے لئی ہسپانوی تے فرانسیسی حکام توں مذاکرات دا مطالبہ کرنے دی استدعا کيتی گئی سی۔ اسنوں آزاد باسک وطن دے لئی ای ٹی اے دی پرتشدد مہم دے خاتمے دے ممکنہ پیش خیمہ دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ [۵۵]
تین دن بعد - 20 اکتوبر نوں - ای ٹی اے نے "اپنی مسلح سرگرمی دے قطعی خاتمے" دا اعلان کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ آزادی دے لئی اپنی 43 سالہ مسلح مسانوں ختم کر رہے نيں تے انہاں نے اسپین تے فرانس توں گل گل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ہسپانوی وزیر اعظم جوس لوئس روڈریگ زاپیٹو نے اس اقدام نوں "جمہوریت ، قانون تے عدل دی فتح" قرار دتا۔
بعد وچ
[سودھو]2012
[سودھو]28 مئی 2012 نوں ، ای ٹی اے دے ارکان اوریٹز گروروشاگا تے زیبیئر ارمبورو نوں جنوبی فرانس وچ گرفتار کيتا گیا۔
2016
[سودھو]اگرچہ اس گروپ نے مستقل طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، لیکن فرانسیسی پولیس نے اک اعلامیے وچ کہیا اے کہ ای ٹی اے نے تحلیل دی طرف کوئی قدم نئيں اٹھایا اے۔ [۵۶] ایہ وی جانیا جاندا اے کہ ای ٹی اے ہن وی ہتھیاراں تے دھماکہ خیز مواد دے ذخیرے وچ سی ، جنگ بندی دے مستقل اعلان دے بعد توں دھماکا خیز مواد دی حفاظت کرنے والے متعدد ارکان نوں حراست وچ لیا گیا اے۔ [۵۷]
2017
[سودھو]مارچ 2017 وچ ای ٹی اے نے اعلان کيتا کہ اوہ 8 اپریل تک مکمل طور اُتے اسلحے توں پاک ہوجائے گا۔ [۵۸] اس تریخ اُتے ، سویلین 'گو-بیٹ وینس' ( آرٹینس آف پیس ) نے حکام نوں 8 کوآرڈینیٹاں دی اک لسٹ سونپ دتی جس وچ اس گروپ دے ذریعہ استعمال ہونے والے جنوب مغربی فرانس وچ ہتھیاراں دے ذخیرے دے تھاںواں نوں دکھایا گیا سی۔ [۵۹][۶۰] اطلاع دتی گئی اے کہ کیچاں وچ 120 آتشاں اسلحہ ، 3 ٹن بارودی مواد تے کئی ہزار راؤنڈ گولہ بارود سی ، جنہاں نوں ہسپانوی تے فرانسیسی حکام نے قبضہ کرلیا۔ ہسپانوی حکومت نے کہیا اے کہ ای ٹی اے نوں اسلحے توں پاک کرنے دے لئی کوئی معافی نئيں ملے گی ، تے اس گروپ نوں باضابطہ طور اُتے تحلیل کرنے دی تاکید کيتی۔
2018
[سودھو]3 مئی ، 2018 نوں ، سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ سنٹر فار ہیومینیٹریٹ ڈائیلاگ (ایچ ڈی) وچ منعقدہ اک تقریب دے دوران ، مرکز دے ڈائریکٹر نے اس گل کيتی تصدیق دی کہ ETA (Euskadi ta Assatasuna) نوں ہمیشہ دے لئی ختم کر دتا گیا سی اور اسنوں سرکاری طور اُتے بھیجیا گیا سی۔ اس اعلان دے بعد ، کنبو (کیمبو-لیس-بینس) وچ ناردرن باسکی ملک وچ اک تقریب دا اہتمام کيتا گیا سی ، جتھے "ارناگا دا اعلان" قرار دتا گیا سی۔
ہلاکتاں
[سودھو]تنازعات توں وابستہ اموات دی کل تعداد دا تخمینہ مختلف تے متنازعہ اے۔ ای ٹی اے دی وجہ توں اموات دی تعداد مختلف ذرائع دے وچکار مستقل اے ، جداں اسپین دی وزارت داخلہ ، باسکی حکومت ، تے بیشتر وڈی نیوز ایجنسیاں۔ انہاں ذرائع دے مطابق ، ای ٹی اے دی وجہ توں ہونے والی اموات دی تعداد 829 اے۔ اس لسٹ وچ بیگوؤ اروز شامل نئيں اے ، جو 1960 وچ ہلاک ہويا جدوں اوہ 22 ماہ کيتیاں سن۔ اگرچہ اس قتل دی ذمہ داری ارنسٹ للوچ نے 2000 وچ ای ٹی اے توں منسوب کيتی سی ، جداں کہ ال پیس وچ انکشاف کيتا گیا اے ، [۶۱] ایہ حملہ ڈی آر آئ ایل ( ڈائریکٹریو ریوولوسیئناریو ایبریکو ڈی لبیرسین ) نے کيتا سی۔ [۶۲]
کچھ تنظیماں جداں کولیکٹو ڈی ویکیٹیمس ڈیل ٹیررازمو این ایل پاس واسکو ای ٹی اے دے متاثرین دی اموات دی تعداد 952 تک ودھیا رہیاں نيں۔ ایہ متعدد حل طلب حملےآں دی لسٹ وچ شامل ہونے دی وجہ توں اے جداں ہوٹل کورونا ڈی اراگون فائر ۔ [۶۳] ایسوکیسیئن ڈی ویکیٹمس ڈیل ٹیررازمو وچ ای ٹی اے دی اموات دی لسٹ وچ کورونا ڈی اراگون فائر دے متاثرین نوں وی شامل اے۔ [۶۴] ذرائع نے 19 فروری 1985 نوں مونٹی اوئز (بلباؤ) اُتے ایبیریا ایئر لائن دی پرواز 610 دے حادثے وچ ای ٹی اے دی ذمہ داری تجویز دی اے جس وچ 148 افراد ہلاک ہوئے سن [۶۵]
باسکی نیشنل لبریشن موومنٹ دے حوالے توں یسکال میموریا فاؤنڈیشن ، جو ابتر زیل کھبے توں منسلک اے ، [۲۱] [۶۶] تے 2009 وچ "ریاست دے جھوٹھ توں نمٹنے" دے لئی ڈیٹا ویہہ رکھنے دے اعلان کردہ مقصد دے نال پیدا ہويا ، [۲۱] [۶۷] 1960 توں 2010 دے درمیان عرصے وچ انہاں دی طرف توں ہونے والی اموات دی تعداد 474 بتاواں۔ نیوز ایجنسی یوسکو نیوز دا کہنا اے کہ باسکی قوم پرست پارٹی وچ گھٹ توں گھٹ 368 افراد ہلاک ہوئے۔ بیشتر فہرستاں وچ تنازعہ دی وجہ توں ہونے والی خودکشیاں دی اک غیر طے شدہ تعداد وی شامل اے ، جو سابقہ ای ٹی اے ممبراں ، تشدد زدہ لوکاں یا پولیس اہلکاراں دی طرف توں آنے والی اے۔ ایسکال میموریا لسٹ وچ اضافی موت دی وجوہات جداں قدرتی بیماریاں توں ہونے والی اموات ، جنسی تعلقات دے دوران فالج دی وجہ توں اک ای ٹی اے ممبر دی موت ، ای ٹی اے ممبراں دی جانب توں ای ٹی اے بماں دے حادّاتی طور اُتے چالو ہونے دی وجہ توں اموات ، کار تے ہوائی جہاز دے حادثات وچ اموات۔ ، عام مجرماں دی موت ، حریفاں دے ہتھوں ہلاک ہونے والے فٹ بال دے پرستار دی موت ، تے نیکاراگوا وچ کان وچ گرنے والی اک مشنری ، یوراگوئے وچ یوروگوای دے دو مشنری ، ایل سلواڈور وچ گوریلا دے دو ساتھیاں تے بیرون ملک اموات۔ روم وچ اک مظاہرین دا دعوی کيتا گیا اے۔ [۲۱]
ذمہ داری
[سودھو]قتل دی ذمہ داری | |
---|---|
ذمہ دار جماعت | تعداد |
Euskadi تاس Assatasuna | 829 [۶۸] |
نیم فوجی تے دور سجے گروپ | 72 [۳] |
ہسپانوی سیکیورٹی فورسز | 169 |
دوسرے معاملات | 127 |
کل | 1197 |
حالت
[سودھو]ای ٹی اے دی ہلاکت متاثرین دی حیثیت توں اے [۶۸] | |
---|---|
حالت | تعداد |
سویلین | 343 |
سیکیورٹی فورسز دے ممبران | 486 |
کس کا: | |
گارڈیا سول | 203 |
Cuerpo Nacional de Policía | 146 |
ہسپانوی فوج | 98 |
پولیسیا میونسپلٹی | 24 |
ارٹزینتزہ | 13 |
میسوس ڈی ایسکواڈریا | 1 |
فرانسیسی نیشنل پولیس | 1 |
قیدی
[سودھو]ہسپانوی تے فرانسیسی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں نے متعدد افراد نوں دہشت گردی دی کارروائیاں (بنیادی طور اُتے قتل یا قتل دی کوشش) ، یا ای ٹی اے یا اس تنظیم دے ماتحت تنظیماں نال تعلق رکھنے دے الزام وچ سزا سنائی اے۔ اک چھوٹی سی اقلیت نوں "اینالٹیکیمیئنٹو ڈیل دہشت گردی" دے لئی قید کيتا گیا اے جس دا لفظی ترجمہ "دہشت گردی دی تسبیح" دے طور اُتے ہُندا اے۔ 2008 وچ قید افراد دی تعداد 762 دی چوٹی تک پہنچ گئی۔ [۶۹] غیر انکشاف شدہ ذرائع دے مطابق ، انہاں قیدیاں نوں "فرانس تے اسپین دی تمام جیلاں وچ جیل بھیج دتا گیا اے تاکہ" ای ٹی اے دے نال انہاں دے نال گل گل کرنا مشکل بنائے۔ " [۷۰][۷۱] پولیس تحویل وچ 5،500 دعوے یا تشدد یا بدسلوکی دی شکایات موصول ہوئی نيں۔ [۷۲]
البرزیل دے کھبے بازو دے لئی ایہ باسکی نیشنلزم توں متعلق سب توں زیادہ جذباتی مسئلہ اے۔ باسکی علاقے وچ انہاں دی واپسی دا مطالبہ کرنے والے مظاہرےآں وچ اکثر ہزاراں افراد شامل ہُندے نيں۔ [۷۳][۷۴] فی الحال اک انتہائی تشہیر شدہ مہم چل رہی اے جس وچ انہاں منتشر قیدیاں نوں باسکی ملک واپس کرنے دا مطالبہ کيتا گیا اے۔ اس دا نعرہ "Euskal presoak- Euskal Herrira" ("باسکی قیدی - باسکی ملک") اے۔ [۷۵]
ایٹ سیرت جداں کچھ گروہ عام معافی دا مطالبہ کررہے نيں ، ايسے طرح جو 2000 وچ شمالی آئرلینڈ وچ ہويا سی۔ ہسپانوی حکومت نے ہن تک تمام قیدیاں دے نال اک ہی سلوک دے اقدام نوں مسترد کردتا اے۔ اس دے بجائے انہاں نے 2009 وچ 'ویا نانکلریس' کھولی جو انفرادی قیدیاں دے لئی بہتر حالات پیدا کرنے تے بالآخر محدود رہائی حاصل کرنے دا اک طریقہ اے۔ اس وچ فرد توں معافی مانگنا ، ای ٹی اے توں خود نوں دور کرنا تے معاوضہ ادا کرنا شامل اے۔ [۷۶]
ہور ویکھو
[سودھو]- باسکی ملک وچ سیاست
- یورپ وچ تنازعات دی لسٹ
- بین الاقوامی رابطہ گروپ (باسکی سیاست)
- باسکی عوام دی تریخ
- پریشانی - شمالی آئرلینڈ وچ تنازعہ
- ڈونیٹسک تے لوگنسک عوامی جمہوریہ ، یوکرین - دونباس وچ جنگ
نوٹ
[سودھو]- ↑ The Anti-Terrorist Liberation Groups (GAL) was supported by some officials of the Spanish government, most notably José Barrionuevo.
حوالے
[سودھو]- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ Varona, Gema. "ETA terrorism victims' experience with restorative encounters in Spain. (Table 16.1 (b) ETA fatalities by status gender and location of victimization)", Justice for Victims: Perspectives on Rights, Transition and Reconciliation. London and New York: روٹلیج, 324. ISBN 978-0-415-63433-5.
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ ۳.۳ ۳.۴ ۳.۵ "Datos significativos del conflicto vasco, 1968–2003" (in Spanish). 2003. http://www.euskonews.com/0256zbk/gaia25604_01.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "European Union list of terrorist organizations". 2006. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/l_144/l_14420060531en00250029.pdf. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Foreign Terrorist Organizations". 15 October 2010. https://web.archive.org/web/20101028113913/http://www.state.gov/s/ct/rls/other/des/123085.htm. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Proscribed terrorist groups or organisations". https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2.
- ↑ سانچہ:In lang French list of terrorist organizations, in the annex of Chapter XIV
- ↑ Foreign Terrorist Organizations (FTOs). Retrieved on 16 April 2013.
- ↑ "The Basque Conflict: New ideas and Prospects for Peace". April 2006. https://web.archive.org/web/20101018174308/http://www.usip.org/files/resources/sr161.pdf. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Eyewitness: ETA's shadowy leaders". news.bbc.co.uk. 2 December 1999. http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/545414.stm. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value). زمرہ:MTH
- ↑ "More Basque Violence". نیو یارک ٹائمز. 3 August 2009. https://www.nytimes.com/2009/08/04/opinion/04iht-edwoodworth.html?_r=1&. Retrieved on ۷ جنوری ۲۰۱۴.
- ↑ "More Basque Violence". نیو یارک ٹائمز. 3 August 2009. https://www.nytimes.com/2009/08/04/opinion/04iht-edwoodworth.html?_r=1&. Retrieved on ۷ جنوری ۲۰۱۴.
- ↑ Ceberia Belaza, Mónica (20 October 2011). "Las 700 "consecuencias del conflicto"" (in Spanish). El País (Spain). http://politica.elpais.com/politica/2011/10/20/actualidad/1319144401_806536.html.
- ↑ Aizpeolea, Luis (11 March 2015). "No hubo conflicto vasco, sino totalitarismo de ETA" (in Spanish). El País (Spain). http://politica.elpais.com/politica/2015/03/11/actualidad/1426103143_149437.html.
- ↑ "El Foro de Ermua culpa a Ibarretxe del exilio forzoso de 119.000 vascos". 26 February 2005. http://www.elmundo.es/elmundo/2005/02/26/espana/1109457574.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Basque group Eta says armed campaign is over". BBC News. 20 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15393014. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱.
- ↑ "Armed group ETA announces 'definitive cessation of its armed activity'". EITB.com. 20 October 2011. https://web.archive.org/web/20111022212320/http://www.eitb.com/en/news/politics/detail/760589/armed-group-eta-announces-definitive-cessation-its-armed-activity/. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱.
- ↑ "Basque group Eta says armed campaign is over". BBC News. 20 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15393014. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱.
- ↑ Granja Saiz, Pablo & Mees 2011.
- ↑ ۲۱.۰ ۲۱.۱ ۲۱.۲ ۲۱.۳ ۲۱.۴ ۲۱.۵ Fernández Soldevilla 2016.
- ↑ Pérez Pérez 2015.
- ↑ Castells Arteche & Molina Aparicio 2013.
- ↑ Ruiz Soroa, José María. El Canon Nacionalista (in Spanish). Retrieved 1 September 2013.
- ↑ "Basagoiti admite la existencia de un conflicto que no justifica a ETA". 12 January 2012. http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/12/paisvasco/1326364575.html. Retrieved on 7 January 2014.
- ↑ ۲۶.۰ ۲۶.۱ Louzao & Molina 2014.
- ↑ Urko Aiartza and Julen Zabalo (2010). The Basque Country: The Long Walk to a Democratic Scenario Berghof Transitions Series No. 7. Berghof Conflict Research, 7. ISBN 978-3-941514-01-0. Retrieved on 1 September 2013. Archived 16 December 2018 at the وے بیک مشین
- ↑ "Autonomy games / Tensions with the regions ahead of next March's general election in Spain". economist.com. 27 September 2007. http://www.economist.com/node/9833306?story_id=9833306. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰.
- ↑ Núñez Seixas 2007.
- ↑ "ETA aleccionó al 'comando' de la T-4 sobre cómo denunciar torturas سانچہ:Pipe Público". Publico.es. 2008-01-14. http://www.publico.es/politica/eta-alecciono-al-comando-t.html. Retrieved on 2018-04-22.
- ↑ LaInformacion. "Así es cómo ETA pedía a sus militantes que denunciaran... ¡4.000 torturas!". https://web.archive.org/web/20161115152711/http://www.lainformacion.com/disturbios-conflictos-y-guerra/terrorismo/encargado-PNV-denuncia-torturas-etarras_0_935006937.html.
- ↑ Razón, La (17 February 2009). ""Txeroki" admite que la denuncia de torturas de Igor Portu era falsa". https://web.archive.org/web/20180621143742/https://www.larazon.es/historico/txeroki-admite-que-la-denuncia-de-torturas-de-igor-portu-era-falsa-RJLA_RAZON_92761.
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےelpais
لئی۔ - ↑ There was a lapse of 17 months between the end of the attacks by these groups and the start of the activities of the GAL in October 1983 with the killing of Lasa and Zabala, already under the government of Felipe González.[۳۳]
- ↑ "Siempre acosados pero más vivos que nunca" (in Spanish). gara.net. 30 October 2010. https://web.archive.org/web/20101101042045/http://www.gara.net/paperezkoa/20101030/229233/es/Siempre-acosados-pero-mas-vivos-que-nunca. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰.
- ↑ "Las 27 víctimas de la vergüenza: la guerra sucia del GAL se prolongó durante cuatro duros años" (in Spanish). 18 October 2008. https://web.archive.org/web/20081022080546/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ediciones/2008/10/18/politica/euskadi/d18eus20.1310616.php. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Elecciones Parlamento Europeo Junio 1987" (in Spanish). 1987. https://web.archive.org/web/20110525163456/http://www.elecciones.mir.es/MIR/jsp/resultados/comunes/detalleResultado.jsp?tipoAmbito=1&tipoEleccion=6&cdEleccion=7&anio=1987&mes=6&numVuelta=1&nombreEleccion=Parlamento+Europeo&horaCierre=20%3A00&horaAvance1=14%3A00&horaAvance2=18%3A00&cdCCAA=99&cdProvincia=0&descripcion=total. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Felipe González y las conversaciones de Argel" (in Spanish). 2009. https://web.archive.org/web/20101030114221/http://www.elmundo.es/eta/negociaciones/gonzalez.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Bidart: la caída de la cúpula de ETA" (in Spanish). http://www.expansion.com/especiales/20aniversario/20diasespana/eta.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ ""Txelis", el padre de la kale borroka" (in Spanish). 23 September 2001. https://web.archive.org/web/20101105145824/http://www.elmundo.es/cronica/2001/310/1001319590.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "La dictadura del terror: Las treguas de ETA" (in Spanish). 2009. https://web.archive.org/web/20101106062045/http://www.elmundo.es/eta/negociaciones/treguas_eta.html. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ ۴۲.۰ ۴۲.۱ "Las siglas políticas de ETA" (in Spanish). 23 January 2009. https://web.archive.org/web/20101203015459/http://www.rtve.es/noticias/20090123/las-siglas-politicas-eta/730.shtml. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ Mata 2005.
- ↑ Gooch, Adela (29 November 1999). "Basque separatists end 14-month truce". دی گارڈین (مملکت متحدہ). https://www.theguardian.com/world/1999/nov/29/2.
- ↑ "Historia de Aralar" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20110112042404/http://www.aralar.net/aralar-partido/historia. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ The whole sentence of Audiencia Nacional in the Egunkaria case, passed on 12 April 2010.
- ↑ "The Basque newspaper Egunkaria closed down by the Spanish government". 21 February 2003. https://web.archive.org/web/20110721184405/http://www.euskalherria.info/?q=es/node/1052. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "El Supremo rebaja las condenas del 18/98 y desmonta ahora la tesis usada para cerrar «Egin»" Archived 2011-12-19 at the وے بیک مشین, Gara, 27 May 2009.
- ↑ The whole sentence of Tribunal Supremo in the Egin case Archived 2011-11-04 at the وے بیک مشین, 22 May 2009.
- ↑ "Detienen a Otegi y a otros nueve dirigentes en otro golpe a Batasuna en la sede del sindicato LAB" (in Spanish). 13 October 2009. https://web.archive.org/web/20101025053853/http://www.rtve.es/noticias/20091013/detienen-a-otegi-a-otros-nueve-dirigentes-otro-golpe-a-batasuna-sede-del-sindicato-lab/296175.shtml. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Falange y Tradición quería captar adeptos y comprar armas para proseguir sus ataques" (in Spanish). 9 March 2010. https://archive.today/20120629042550/http://www.noticiasdenavarra.com/2010/03/09/politica/navarra/falange-y-tradicion-queria-captar-adeptos-y-comprar-armas-para-proseguir-sus-ataques. Retrieved on 27 December 2010.
- ↑ "Cronología de las detenciones de presuntos miembros de ETA en el 2010" (in Spanish). 21 August 2010. https://web.archive.org/web/20101027000713/http://www.rtve.es/noticias/20100821/cronologia-detenciones-presuntos-miembros-eta-2010/318594.shtml. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "The Abertzale Left about ETA's announce to cease armed activities". 13 September 2010. https://web.archive.org/web/20101124130650/http://ezkerabertzalea.info/irakurri.php?id=5032. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ Europa Press (19 October 2011). "Tony Blair y Jimmy Carter suman sus apoyos a la declaración de la Conferencia". El Mundo. http://www.elmundo.es/elmundo/2011/10/19/espana/1319043378.html. Retrieved on ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۱.
- ↑ "International negotiators urge Eta to lay down weapons". BBC News. 17 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15330766. Retrieved on ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۱.
- ↑ / 23 Septiembre, 2016 – 00:00 (June 2017). "La Policía francesa alerta de que ETA no avanza hacia la disolución سانچہ:Pipe La Gaceta". Gaceta.es. https://web.archive.org/web/20180423033356/https://gaceta.es/noticias/policia-francesa-alerta-eta-avanza-disolucion-23092016-1652. Retrieved on 2018-04-22.
- ↑ Ashifa Kassam in Madrid. "Senior members of Basque separatist group Eta arrested in France سانچہ:Pipe World news". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2015/sep/22/senior-members-of-basque-separatist-group-eta-arrested-in-france. Retrieved on 2018-04-22.
- ↑ https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/17/basque-separatist-group-eta-launch-disarmament-initiative/ Retrieved 17 April 2017.
- ↑ https://www.reuters.com/article/us-spain-eta-idUSKBN1790YK Retrieved 17 April 2017.
- ↑ Agence France-Presse. "'It has been done': Eta hands over weapons in France سانچہ:Pipe World news". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2017/apr/08/it-has-been-done-eta-hands-over-weapons-in-france. Retrieved on 2018-04-22.
- ↑ "La primera víctima de ETA" (in Spanish). http://www.elpais.com/articulo/reportajes/primera/victima/ETA/elpepusocdmg/20100131elpdmgrep_1/Tes. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ Serón, Luís; San José, Tais (2013-05-05). "Begoña Urroz sigue siendo una víctima del terrorismo, pero no de ETA". EITB. http://www.eitb.eus/es/noticias/politica/detalle/1332012/begona-urroz-eta-dril-entrevista-euskadi-irratia-xabier-montanya/.
- ↑ "Balance de dolor" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20100704211219/http://www.covite.org/covite_balancedolor.php. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "Víctimas del Terrorismo" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20101016084037/http://www.avt.org/victimasdelterrorismo.php. Retrieved on 1 November 2010.
- ↑ "La enigmática tragedia del monte Oiz: ¿fue o no un atentado de ETA". 20 February 2012. http://www.periodistadigital.com/politica/sucesos/2012/02/20/tragedia-monte-oiz-eta-terrorismo-alhambra-granada-euskadi-lopez-bravo-padilla-patino-eta-lemoniz.shtml. Retrieved on 24 September 2016.
- ↑ "ETA elabora un censo de "víctimas" propias e incluye a muertos por infarto o accidente". 2011-12-07. http://www.abc.es/20111207/espana/abcp-elabora-censo-victimas-propias-20111207.html.
- ↑ "Euskal Memoria Fundazioa (2010), 1". http://www.euskalmemoria.eus/es/Publicaciones/Revistas/Revista_Euskal_Memoria_n%C2%BA_1.
- ↑ ۶۸.۰ ۶۸.۱ "Últimas víctimas mortales de ETA: Cuadros estadísticos" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20131226085229/http://www.interior.gob.es/prentsa-3/balantzeak-21/ultimas-victimas-mortales-de-eta-cuadros-estadisticos-630. Retrieved on 5 December 2013.
- ↑ "ETA pulveriza su récord histórico de pistoleros presos: 762". ABC. http://www.abc.es/20091202/nacional-terrorismo/pulveriza-record-historico-pistoleros-20091202.html. Retrieved on 11 March 2015.
- ↑ "Large separatist protest calls on Spain to repatriate Basque prisoners to jails close to home". Fox News, 12 January 2013. http://www.foxnews.com/world/2013/01/12/large-separatist-protest-calls-on-spain-to-repatriate-basque-prisoners-to-jails/. Retrieved on 11 March 2015.
- ↑ "Rajoy no revisará la dispersión de presos si ETA no se disuelve.". La Razon, 31 December 2011. https://archive.ph/20150311180459/http://www.larazon.es/9231-rajoy-no-revisara-la-dispersion-de-presos-si-eta-no-se-disuelve-QLLA_RAZON_423100%23.Ttt1NI9LqRYRYWM#.Ttt1NI9LqRYRYWM. Retrieved on 11 March 2015.
- ↑ Carmena, Manuela; Landa, Jon Mirena; Múgica, Ramón; Uriarte, Juan Mº (2013), Euskal kasuan gertaturiko giza eskubideen urraketei buruzko oinarrizko txostena (1960–2013), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ "Thousands of Basque protesters march for ETA prisoners in defiance of Madrid". Japan times, 12 January 2014. https://web.archive.org/web/20160530150935/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/01/12/world/thousands-of-basque-protesters-march-for-eta-prisoners-in-defiance-of-madrid/#.VMkTNyhBA-Z. Retrieved on 28 January 2015.
- ↑ "Huge march in Spain after ban on Eta prisoner rally". BBC, 11 January 2014. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25700221. Retrieved on 28 January 2015.
- ↑ "Thousands protest in Bilbao over conditions for ETA prisoners". Expatica, 12 January 2013. https://web.archive.org/web/20180422202923/https://www.expatica.com/es/news/country-news/Thousands-protest-in-Bilbao-over-conditions-for-ETA-prisoners_366762.html. Retrieved on 11 March 2015.
- ↑ "La 'Vía Nanclares' explicada en diez preguntas". eldiario, 15 May 2012. http://www.eldiario.es/zonacritica/Via-Nanclares-explicada-preguntas_6_4959511.html. Retrieved on 11 March 2015.
کتابیات
[سودھو]- Castells Arteche, Luis; Molina Aparicio, Fernando (2013). "Bajo la sombra de Vichy: el relato del pasado reciente en la Euskadi actual". Ayer 89 (1): 215–227. ISSN 1134-2277.
- Fernández Soldevilla, Gaizka (2016). "Mitos que matan: La narrativa del «conflicto vasco» (y sus consecuencias)". La voluntad del gudari: génesis y metástasis de la violencia de ETA. Madrid: Editorial Tecnos. pp. 23–62. ISBN 978-84-309-6844-2.
- Mata, José Manuel (2005). "Terrorism and nationalist conflict: the weakness of democracy in the Basque Country". In Sebastian Balfour. The Politics of Contemporary Spain. London and New York: روٹلیج. pp. 81–105. ISBN 0-415-35677-6.
- Granja, José Luis de la; Pablo, Santiago de; Mees, Ludger (2011). "La cuestión vasca en el hispanismo internacional: The basque question in the international hispanism". Historia Contemporánea (Bilbao: Universidad del País Vasco-Euskal Herriko Unibertsitatea) 42 (42): 429–470. ISSN 1130-2402. http://www.ehu.eus/ojs/index.php/HC/article/view/4721/4507.
- Molina, Fernando; Louzao, Joseba (2014). "El pluralismo vasco: política e historiografía". Historia y política (Madrid) (32): 301–328. ISSN 1575-0361. https://www.researchgate.net/publication/274718923.
- Núñez Seixas, Xosé M. (2007). "Nuevos y viejos nacionalistas: la cuestión territorial en el tardofranquismo, 1959–1975". Ayer (Asociación de Historia Contemporánea and Marcial Pons Ediciones de Historia) (68): 59–87. ISSN 1134-2277.
- Pérez Pérez, José Antonio. "Historia, memoria y víctimas de la violencia política". Huarte de San Juan. Geografía e Historia (Pamplona: Universidad Pública de Navarra / Nafarroako Unibertsitate Publikoa) 22 (2015): 89–116. ISSN 2341-0809. http://academica-e.unavarra.es/bitstream/handle/2454/20093/05_22_perez.pdf?sequence=1. Archived 2020-10-07 at the وے بیک مشین
ہور پڑھو
[سودھو]- ای ٹی اے۔ ہسٹوریا پولٹیکا ڈی انا لوچا آرماڈا بذریعہ Luigi Bruni، Txalaparta، 1998، سانچہ:آئی ایس بی این
باہرلے جوڑ
[سودھو]- ال مونڈو دا تنازعہ توں متعلق خصوصی صفحہ
- ای ٹی اے دے بارے وچ ہسپانوی وزارت داخلہ دا صفحہ
- البرٹزیل نے باضابطہ صفحہ چھڈ دتا
سانچہ:Basque Conflict سانچہ:Post-Cold War European conflicts