دربند خانیت
خانات دربند | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
۱٧۴٧–۱۸۰۶ | |||||||
«قاجار خاندان دے دوران دربند تے قفقاز دے علاقےآں وچ خانیتاں نوں روس دے حوالے کے دتا گیا» | |||||||
حیثیت | خانات | ||||||
دار الحکومت | دربند | ||||||
عام زباناں | فارسی (رسمی)،[۱][۲] تاتی، آذربایجانی، تاتی یهودیان، لزگی، قموقی؛ ارمنی | ||||||
تاریخ | |||||||
• قیام | ۱٧۴٧ | ||||||
• موقوفی نطام | ۱۸۰۶ | ||||||
آیزو 3166 رمز | [[آیزو 3166-2:|]] | ||||||
|
دربند خانت ( آذری بولی بولی: Dərbənd xanlığı کاکیشین خانات وچوں اک سی [۳] جو افشاری دور وچ قائم ہويا سی۔ اس خانت دا محل وقوع داغستان دے جنوب تے دربند شہر دے مرکز توں مساوی اے تے اس وچ شمالی لزگین قبیلے شامل نيں۔ [۴] اس خانت دی حکمرانی صفوی دور دے آخر توں نادر شاہ تک ایران تے روس دے درمیان سی جو ایران توں وکھ سی ۔
تریخ
[سودھو]۱۶ویں صدی توں داغستان دے وڈے حصے صفوی سلطنت دا حصہ سن ۔ ۱۸ویں صدی دے آغاز وچ ، صفوی ریاست دے خاتمے دے بعد، شمالی قفقاز وچ ایرانی حکومت دے خلاف فسادات پھوٹ پئے۔ ایران دے دونے حریف روس تے سلطنت عثمانیہ نے اس صورتحال دا فائدہ اٹھایا۔ ۱٧۲۲ وچ ، پیٹر دی گریٹ نے ایران دے خلاف جنگ دا اعلان کیا، جس توں ایران-روس جنگ (۱٧۲۲-۱٧۲۳) دا آغاز ہويا۔ ایہ دربند تے قفقاز توں اگے دی پہلی روسی مہم سی۔ دربند اُتے قبضہ کرنے دے لئی پیٹر دی گریٹ دی مہم توں پہلے تے اس دے دوران، امام قلی خان، اس شہر دا حکمران، باقی صفوی سلطنت دی طرح، اک شیعہ سی۔ [۵][۶] اس نے شہر دے دروازےآں دی چابیاں روسی شہنشاہ نوں پیش کیتیاں۔
پیٹر دی گریٹ نے امام قلی خان نوں دربند دا حاکم مقرر کيتا تے میجر جنرل دا عہدہ دے کے مقامی افواج نوں اپنے ماتحت کيتا۔ ستمبر ۱٧۲۳ وچ ، جنگ دے بعد، سینٹ پیٹرزبرگ دے معاہدے دے بعد، شاہ سلطان حسین ، ایران دے شاہ، جو ملک وچ وڈے پیمانے اُتے بدامنی تے بدعنوانی دا شکار سن، بہت ساریاں دوسری ایرانی سرزمیناں دے نال روس دی اسیر ہونے اُتے مجبور ہو گئے۔ قفقاز وچ [۷] لیکن چند سال بعد، روس تے عثمانیاں دے درمیان کشیدہ تعلقات تے نادر شاہ دے دور وچ شاندار فوجی فتوحات تے ایرانی علاقے وچ توسیع دے بعد، روس نے اپنے اُتے دباؤ ڈالیا تے مارچ ۱٧۳۵ وچ معاہدہ گانجہ دے ذریعے اک مہنگی جنگ نوں روکنے دے لئی ایران تے مشترکہ عثمانی دشمن دے خلاف اتحاد بنانے دے لئی، اسنوں ایران دے تمام مقبوضہ علاقےآں نوں چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا، [۸] تے اس دے نال نال رشت معاہدے وچ انہاں وجوہات دی بنا اُتے ایران نوں واپس کیتے گئے بوہت سارے علاقےآں اُتے ایران دی خودمختاری دی تصدیق کيتی گئی۔ ۱٧۳۲ دا ۔ شد۔ [۹]
۱٧۴٧ وچ نادر شاہ دی موت دے بعد، اس دی عظیم سلطنت بکھر گئی تے قفقاز وچ ایرانی کنٹرول دے علاقےآں توں، نیم آزاد تے نیم خود مختار خانتاں دی اک وڈی تعداد ابھری، جنہاں وچوں اک دربند وچ قائم ہوئی۔ [۱۰] ۱٧۴٧ وچ اس خانی دے قیام دے نال ہی، امام قلی خان دے بیٹے محمد حسن (یا محمد حسین) اس خانت دے پہلے خان بنے۔
قوبا خانیت دے حصے دے طور اُتے
[سودھو]۱٧۶۵ء وچ فتح علی خان، خان قبا نے شمخل تے قاضی تبصران تے چند ہور لوکاں دی مدد توں دربند تے خانات دربند نوں فتح کيتا تے اسنوں اپنی حکومت وچ شامل کيتا۔ [۱۱] خانیت نوں مسخر کرنے دے بعد، حکمران محمد حسین خان نے دربندی نوں اَنھّا کر کے پہلے قبا تے فیر باکو وچ قید کر دتا۔ کچھ عرصہ بعد محمد حسین خان باکو وچ انتقال کر گئے۔ [۱۲]
فتح علی خان دی موت دے بعد، انہاں دی نیم آزاد مختصر حکمرانی ختم ہو گئی۔ اس دے جانشین احمد خان نے صرف دو سال حکومت کیتی تے مارچ ۱٧۹۱ وچ اس دا انتقال ہو گیا جس دے بعد اس دے بھائی شیخ علی خان کوبہ دا نواں خان بنیا۔ شیخ علی خان دی پالیسیاں توں عدم اطمینان دے نتیجے وچ ، دربند دوبارہ اک آزاد خانیت بن گیا، تے فتح علی خان دے سب توں چھوٹے بیٹے حسن آغا نوں مئی ۱٧۹۹ وچ نويں خان نوں قید کر دتا گیا۔ [۱۳] حسن خانہاں دا انتقال ۱۸۰۲ وچ ہويا تے شیخ علی خان نے دربند اُتے قبضہ کر ليا تے اسنوں قبا دی حکمرانی وچ واپس لے آئے۔
قاجار دا دور تے خانیت دا خاتمہ
[سودھو]۱۸۰۶ وچ ایران روس جنگ دے پہلے دور وچ اس خانی اُتے روسی افواج دا قبضہ ہو گیا۔ گولستان دے معاہدے دے مطابق، جس اُتے ۱۲ اکتوبر ۱۸۱۳ نوں گلستان دے پنڈ ( قرہ باغ وچ ) دستخط کیتے گئے سن، ایران نوں مجبور کيتا گیا کہ اوہ اپنی اسیر خانی نوں ترک کر کے اسنوں زارسٹ روس دے حوالے کے دے۔ دربند دے علاوہ، ایرانی معاہدے دی مشکل شرائط دی وجہ توں، اسنوں باکو ، قرہ باغ ، گانجہ ، شیروان، شیکی ، کوبان، جارجیا ، تے داغستان دے وڈے علاقےآں نوں ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی [۱۴] جو کہ ایران توں وکھ نئيں سن ۔ [۱۵]
زمین، جغرافیہ تے لوک
[سودھو]۱۸واں صدی دے آخر وچ قفقاز دا دورہ کرنے والے روسی مورخ سیمیون میخائیلووچ بورنوفسکی نے دربند دے بارے وچ لکھیا:
- ۱٧۹۶ وچ ۲٬۱۸۹ مکانات سن جنہاں وچوں اک ٹکسال سی، تے ۴۵۰ دکاناں، ۱۵ مسیتاں، ۶ کاروانسرائے، ۳۰ سلک ورکشاپ، ۱۱۳ پیپر ملز، مختلف کاریگراں دی ۵۰ دکاناں، تے دونے جنساں دی ۱۰ دی آبادی زیادہ تر ایرانی سی۔ چند آرمینیائی باشندےآں نوں چھڈ کے، شیعہ مذہب نوں مندے نيں۔ ایتھے ہر کوئی فارسی بولدا تے لکھدا اے۔ .[۱۶]
ہور ویکھو
[سودھو]ذرائع
[سودھو]- ↑ (2004) Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge: Cambridge University Press, 12. ISBN 978-0-521-52245-8. Retrieved on 3 December 2015. “(…) and Persian continued to be the official language of the judiciary and the and local administration [even after the abolishment of the khanates].”
- ↑ Homa Katouzian, "Iranian history and politics", Published by Routledge, 2003. pg 128: "Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability
- ↑ Tadeusz Swietochowski.
- ↑ Minahan, James (2002). Encyclopedia of the stateless nations. 3. L – R. Greenwood Publishing Group. p. 1086. ISBN 978-0-313-32111-5.
- ↑ С. Ш. Гаджиева (1999). Дагестанские азербайджанцы, XIX — начало XX в. : историко-этнографическое исследование. «Восточная литература» РАН. p. 169.
- ↑ История народов Северного Кавказа с древнейших времён до конца XVIII в. М.: Наука. 1988. p. 414.
- ↑ "Русско-иранский договор 1723". БСЭ. https://www.webcitation.org/68Uy0SM0R?url=http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/098/288.htm. Retrieved on ۱۴ ژوئن ۲۰۱٧.
- ↑ "Гянджинский трактат 1735". БСЭ. https://www.webcitation.org/68Uy17qqW?url=http://gatchina3000.ru/big/017/948_bolshaya-sovetskaya.htm. Retrieved on ۱۴ ژوئن ۲۰۱٧.
- ↑ "NADER SHAH". http://www.iranicaonline.org/articles/nader-shah. Retrieved on 29 December 2014.
- ↑ "The Caspian Sea Encyclopedia". https://books.google.nl/books?id=fvqYSoRvAI4C&pg=PA164&dq=Derbent+khanate+history+death+of+nadir+shah&hl=nl&sa=X&ei=XXmSVIn5Gpf5au_DgfgB&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=Derbent%20khanate%20history%20death%20of%20nadir%20shah&f=false. Retrieved on 29 December 2014.
- ↑ Х. Х. Рамазанов, А. Р. Шихсаидов. (1964). Очерки истории Южного Дагестана. Махачкала: Дагестанский филиал Академии наук СССР. p. 184.
- ↑ İnayətullah Rza.سانچہ:پیوند مرده
- ↑ J. M. Mustafayev (1989). The northern khanate of Azerbaijan and Russia: the end of the beginning of the XVIII-XIX century. Elm. p. 35.
- ↑ "Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond ...". https://books.google.nl/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728&dq=russo+persian+war+1804-1813&hl=nl&sa=X&ei=QnOXVJXpCcz7UPevhPAK&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=russo%20persian%20war%201804-1813&f=false. Retrieved on 22 December 2014.
- ↑ "CAUCASUS AND IRAN". http://www.iranicaonline.org/articles/caucasus-index. Retrieved on 29 December 2014.
- ↑ С. М. Броневский (1996). Историческия выписки о сношениях России с Персиею, Грузиею и вообще с горскими народами, в Кавказе обитающими, со времен Ивана Васильевича доныне. Центр "Петербургское востоковедение". pp. 176–177.