Растоў-на-Доне
Горад
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Растоў-на-Доне (руск.: Ростов-на-Дону) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Растоўскай вобласці, цэнтр Паўднёвай федэральнай акругі, Горад воінскай славы. У горадзе знаходзіцца штаб 4-й арміі ВПС і СПА Расіі. Насельніцтва 1 115 000 чалавек (2015). Заснаваны ў 1749 годзе.
Цэнтр горада Растова-на-Доне знаходзіцца за 1076 км (па дарогах на 2006 год) на паўднёва-паўднёва-усход ад Масквы. Размешчаны на паўднёвым усходзе Усходне-Еўрапейскай раўніны, у асноўным на правым беразе ракі Дон, за 46 км ад яе ўпадзення ў Азоўскае мора. Паўднёва-заходнія ўскраіны горада прымыкаюць да дэльты ракі Дон.
Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая; сярэдняя тэмпература студзеня −4.6 °C. Лета спякотнае, працяглае, з перавагай сонечнага надвор'я; сярэдняя тэмпература ліпеня 23 °C. Ападкаў каля 500 мм у год.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]На месцы сучаснага горада ў 1749 годзе былі заснаваны Цемярніцкая мытня і порт; у 1761 годзе заснавана крэпасць, названая Растоўскай у гонар мітрапаліта Дзмітрыя Растоўскага. Населены пункт пры гэтай крэпасці ператвораны ў горад у 1796 годзе; атрымаў назву Растоў-на-Доне. З 1797 годзе павятовы горад Наварасійскай, з 1802 — Екацярынаслаўскай губерні. З сярэдзіны 19 стагоддзя пачаўся рост прамысловасці. У 1853 годзе была адкрыта тытунёвая фабрыка, у 1857 годзе — буйны чугунаплавільны завод, у 1870 годзе — папяровая фабрыка. У 1870-я гады злучаны чыгункай з Харкавам, Варонежам і Уладзікаўказам. У 1888 годзе ўключаны ў склад Вобласць Войска Данскога. З 1924 года — цэнтр Паўночна-Каўказскага і з 1934 года Азова-Чарнаморскага краёў, з 1937 года — Растоўскай вобласці. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны Растоў-на-Доне быў двойчы захоплены нямецкімі войскамі (21-29 лістапада 1941, 27 ліпеня 1942 — 14 лютага 1943).
Эканоміка
[правіць | правіць зыходнік]Буйнейшыя прамысловыя прадпрыемствы: Ростсельмаш — буйнейшы вытворца самаходных збожжапрыбіральных і кормаўборачных камбайнаў Расіі, Эмпілс — адзін з буйнейшых у Расіі вытворцаў ЛКМ, Раствертал — вырабляе верталёты Мі-24, Мі-26, Мі-28, Мі-35, Данскі тытунь — адзін з буйнейшых у Расіі вытворцаў цыгарэт, Гарызонт — галоўны вытворца навігацыйных радыёлакацыённых станцый для грамадзянскага і вайсковага флатоў, ГПЗ-10 — вытворчасць падшыпнікаў, Залаты Колас — вытворца кандытарскіх вырабаў, Легмаш — вытворца абсталявання для лёгкай прамысловасці, Ростпрадмаш — вытворца абсталявання для харчасмакавай прамысловасці, Атланціс Пак — вытворчасць штучнай каўбаснай абалонкі і інш.
Вядомыя ўраджэнцы
[правіць | правіць зыходнік]- Леанід Васілевіч Аляксееў (1921—2008) — савецкі і рускі археолаг і гісторык.
- Юрый Абрамавіч Башмет (нар. 1953) — расійскі альтыст, дырыжор, педагог.
- Канстанцін Мікалаевіч Лаўраненка (нар. 1961) — расійскі акцёр тэатра і кіно.
- Павел Іванавіч Лаўрэнка (1912—2002) — беларускі інжынер-будаўнік.
- Вольга Фёдараўна Нячай (нар. 1936) — беларускі кіназнавец.
- Лілія Мікалаеўна Пятроўская (нар. 1933) — беларускі архітэктар.
- Анатоль Абрамавіч Рудакоў (1921—1990) — беларускі акцёр.
- Сафія Леанідаўна Смірнова (нар. 1934) — беларускі архітэктар.
- Дзяніс Аляксандравіч Чакалаў (нар. 1975) — расійскі пісьменнік-фантаст.
- Ксенія Кірылаўна Хачатранц (нар. 1938) — беларускі архітэктар і тэарэтык архітэктуры.
- Людміла Сяргееўна Шаламенцава (1937—2019) — беларуская піяністка, педагог.
- Аляксандр Барысавіч Гудкоў (нар. 1957) — беларускі палітык.
- Аляксей Уладзіміравіч Белы (нар. 1950) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).
- Валянціна Цыбульская (нар. 1968) — беларуская лёгкаатлетка. Майстар спорту міжнароднага класа.
Адукацыя і культура
[правіць | правіць зыходнік]Славутасці
[правіць | правіць зыходнік]- Аляксандраўская калона
- Армянскія могілкі
- Будынак гандлёвай школы
- Будынак Чэхава
- Даходны дом Тэр-Абрамяна
- Клуб прыказчыкаў
- Дабравешчанская грэчаская царква
- Дом Саветаў
- Дом Урангеля
- Дон-плаза
- Жылы дом Мікалая Паніна
- Зялёны тэатр
- Набярэжная ракі Дон
- Парк імя 1 Мая
- Паўночныя могілкі
- Помнік А. С. Пушкіну
- Помнік вадаправоду
- Помнік героям Першай сусветнай вайны
- Помнік настаўніцы
- Помнік першакласніку
- Помнік Уладзіміру Высоцкаму
- Помнік Сцяпану Разіну
- Растоўская тэлевежа
- Станцыя Растоў-Галоўны
- Шчэпкінскі лес
Спорт
[правіць | правіць зыходнік]Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Растоў-на-Доне