Parque Histórico Nacional da Cultura Chaco
Chaco Culture National Historical Park (en) | ||||
Localización | ||||
---|---|---|---|---|
| ||||
Estado | Estados Unidos de América | |||
Estado federado | Novo México | |||
County of New Mexico (en) | Condado de San Juan (pt) | |||
Xeografía | ||||
Superficie | 137,5 km² | |||
Altitude | 2.025,1 m | |||
Creación | 19 de decembro de 1980 | |||
Parque Internacional do Ceo Estrelado | ||||
Data | 2013 | |||
Parte dun sitio do Patrimonio da Humanidade | ||||
Data | 1987 (11ª Sesión) | |||
Lugar inscrito no Rexistro Nacional de Lugares Históricos | ||||
Tipo | distrito | |||
Data | 15 de outubro de 1966 | |||
Identificador | 66000895 | |||
America's Most Endangered Historic Places (en) | ||||
Categoría V da UICN: paisaxe protexida/paisaxe mariña | ||||
World Database on Protected Areas | ||||
Identificador | ||||
Páxina web | nps.gov… |
O Parque Histórico Nacional da Cultura Chaco é un parque nacional histórico dos Estados Unidos de América que se atopa no suroeste do país e acolle unha concentración de "pueblos". O parque está situado no noroeste de Novo México, entre Albuquerque e Farmington, nun remoto canón cortado polo Chaco Wash. Contén a colección máis ampla de ruínas antigas ao norte de México, e o parque conserva unha das máis importantes áreas culturais e históricas precolombianas nos Estados Unidos.[1]
Entre os anos 900 e 1150, o Canón do Chaco foi un gran centro cultural para os pobos anasazi.[a] Os chacoanos extraeron bloques de gres e transportaron madeira a grandes distancias, montando quince grandes complexos que foron os edificios máis grandes xamais construídos en América do Norte até o século XIX.[1][3] Propuxéronse probas de arqueoastronomía no Chaco, sendo o petróglifo "Sun Dagger" en Fajada Butte un exemplo popular. Moitos edificios chacoanos poden estar aliñados para capturar os ciclos solar e lunar,[4] requirindo xeracións de observacións astronómicas e séculos de construción habilmente coordinada.[5] Pénsase que o cambio climático provocou a emigración dos chacoanos e o eventual abandono do canón, comezando cunha seca de cincuenta anos que comezou en 1130.[6]
Compón un lugar Patrimonio da Humanidade da UNESCO que se atopa na rexión árida e escasamente poboada de Four Corners. Os sitios culturais chacoanos son fráxiles: as preocupacións pola erosión causada polos turistas provocaron o peche de Fajada Butte ao público. Os lugares son considerados terras ancestrais sagradas polos hopi e os pueblo, que manteñen relatos orais da súa migración histórica do Chaco e da súa relación espiritual coa terra.[7][8] Aínda que os esforzos de preservación do parque poden entrar en conflito coas crenzas relixiosas nativas, os representantes tribais traballan en estreita colaboración co Servizo de Parques Nacionais para compartir o seu coñecemento e respectar o patrimonio da cultura chacoana.[7]
O parque atópase nas rutas dos Ancients Byway, unha das designadas New Mexico Scenic Byways.[9]
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ A cuestión de como datar as ruínas chacoanas foi abordada por A. E. Douglass, o primeiro practicante da dendrocronoloxía; en consecuencia, a cronoloxía do desenvolvemento das ruínas do Canón do Chaco é agora a máis investigada e precisa do mundo.[2]
Referencias
[editar | editar a fonte]- ↑ 1,0 1,1 Strutin 1994, p. 6.
- ↑ Fagan 2005, pp. 50–55.
- ↑ Fagan 2005, p. 35.
- ↑ Fagan 1998, pp. 177–182.
- ↑ Sofaer 1997.
- ↑ Fagan 2005, p. 198.
- ↑ 7,0 7,1 National Park Service.
- ↑ Sofaer & Dibble 1999.
- ↑ Trail of the Ancients. Arquivado 21 de agosto de 2014 en Wayback Machine. New Mexico Tourism Department. Consultado o 14 de agosto de 2014.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- English, N. B.; Betancourt, J.; Dean, J. S.; Quade, J. (2001). Strontium isotopes reveal distant sources of architectural timber in Chaco Canyon, New Mexico. Proceedings of the National Academy of Sciences 98. pp. 11891–96. Bibcode:2001PNAS...9811891E. PMC 59738. PMID 11572943. doi:10.1073/pnas.211305498.
- Brugge, D. M.; Hayes, A.; Judge, W. J. (1988). Archeological Surveys of Chaco Canyon, New Mexico. University of New Mexico Press (publicado o febreiro de 1988). ISBN 978-0826310293.
- Diamond, J. (2005). Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed (1st ed.). Viking (publicado o 19 de decembro de 2004). ISBN 978-0670033379.
- Elliott, M. (1995). Great Excavations: Tales of Early Southwestern Archaeology, 1888–1939 (1st ed.). School of American Research Press (publicado o 15 de agosto de 1995). ISBN 978-0933452435.
- Fagan, B. M. (2005). Chaco Canyon: Archaeologists Explore the Lives of an Ancient Society. Oxford University Press (publicado o 1 de maio de 2005). ISBN 978-0195170436.
- Fagan, B. M. (1998). From Black Land to Fifth Sun: The Science of Sacred Sites. Basic Books (publicado o 9 de abril de 1999). ISBN 978-0738201412.
- Frazier, K. (2005). People of Chaco: A Canyon and Its Culture. Norton. ISBN 978-0393318258.
- Hopkins, R. L. (2003). Hiking the Southwest's Geology: Four Corners Region. Mountaineers Books (publicado o 15 de xaneiro de 2003). ISBN 978-0898868562.
- Kelley, D. H.; Milone, E. F. (2004). Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy (1st ed.). Springer (publicado o 19 de novembro de 2004). ISBN 978-0387953106.
- LeBlanc, S. A. (1999). Prehistoric Warfare in the American Southwest (1st ed.). Salt Lake City: University of Utah Press (publicado o 9 de febreiro de 1999). ISBN 978-0874805819.
- Magli, G. (2009). Mysteries and Discoveries of Archaeoastronomy: From Giza to Easter Island (1st ed.). Springer (publicado o Apr 28, 2009). ISBN 978-0387765648.
- Noble, D. G. (editor) (1984). New Light on Chaco Canyon (1st ed.). School of American Research Press (publicado o agosto de 1984). ISBN 978-0933452107.
- Noble, D. G. (2000). Ancient Ruins of the Southwest: An Archaeological Guide. Cooper Square Publishing (publicado o 1 de xaneiro de 2000). ISBN 978-0873587242.
- Reed, Paul F. (2004). The Puebloan Society of Chaco Canyon. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32720-9. Arquivado dende o orixinal o 2014-04-20. Consultado o 2012-07-15.
- Reynolds, A.; Betancourt, J.; Quade, J.; Patchett, P. J.; Dean, J. S.; Stein, J. (2005). 87Sr/86Sr Sourcing of Ponderosa Pine Used in Anasazi Great House Construction at Chaco Canyon, New Mexico (PDF). Journal of Archaeological Science 32. pp. 1061–75. doi:10.1016/j.jas.2005.01.016. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de marzo de 2009. Consultado o 21 de agosto de 2009.
- Sofaer, A. (1997). The Primary Architecture of the Chacoan Culture: A Cosmological Expression. University of New Mexico Press. Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2009. Consultado o 21 de agosto de 2009.
- Sofaer, A.; Dibble, M. (1999). The Mystery of Chaco Canyon. The Solstice Project (Bullfrog Films). Consultado o 15 de xuño de 2011.
- Strutin, M. (1994). Chaco: A Cultural Legacy. Southwest Parks and Monuments Association (publicado o xuño de 1994). ISBN 978-1877856457.
photography by George H. H. Huey.
- Stuart, D. E. (2000). Anasazi America. University of New Mexico Press (publicado o 1 de maio de 2000). ISBN 978-0826321794.
research assistance by Susan Moczygemba-McKinsey.