Władysław Kowalski (marszałek Sejmu)
Data i miejsce urodzenia |
26 sierpnia 1894 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Członek Rady Państwa | |
Okres |
od 20 lutego 1947 |
Przynależność polityczna |
Stronnictwo Ludowe (lubelskie) / Zjednoczone Stronnictwo Ludowe |
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej | |
Okres |
od 4 lutego 1947 |
Przynależność polityczna |
Stronnictwo Ludowe (lubelskie) / Zjednoczone Stronnictwo Ludowe |
Poprzednik |
Wacław Makowski (marszałek Sejmu II RP) |
Następca | |
Minister kultury i sztuki | |
Okres |
od 28 czerwca 1945/5 lipca 1945[1] |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Prezes Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego | |
Okres |
od 30 listopada 1949 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
Władysław Kowalski, ps. „Sałas”, „Bartłomiej Zarychta”, „Stanisławski” (ur. 26 sierpnia 1894 w Paprotni, zm. 14 grudnia 1958 w Warszawie) – polski publicysta i literat, działacz ruchu ludowego, marszałek Sejmu Ustawodawczego, minister kultury i sztuki (1945–1947), poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji przewodniczący Rady Naczelnej Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w 1951 roku[4]. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Życiorys
Syn fornala, uzyskał wykształcenie podstawowe (3 klasy), które uzupełniał jako samouk. Wieloletni działacz partii ludowych, należał kolejno do: Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” (od 1918), Niezależnej Partii Chłopskiej (1925–1927), Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc” (1927–1931), Stronnictwa Ludowego „Wola Ludu” (1944), Stronnictwa Ludowego (lubelskiego) (od 1945), Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (od 1949). Był także członkiem Komunistycznej Partii Polski (od 1928) i Polskiej Partii Robotniczej (od 1942).
Należał do kierownictwa części z tych partii – w latach 1926–1927 członek Komitetu Centralnego Niezależnej Partii Chłopskiej; w latach 1944–1945 wiceprezes Zarządu Głównego SL „Wola Ludu”; w latach 1945–1949 członek Rady Naczelnej i Naczelnego Komitetu Wykonawczego SL; w 1945 wiceprezes NKW SL; w latach 1948–1949 prezes Rady Naczelnej SL; od 1949 członek Naczelnego Komitetu Wykonawczego ZSL; a w latach 1949–1956 członek Prezydium i prezes NKW ZSL.
Podczas I wojny światowej służył w armii rosyjskiej, następnie w Legionie Puławskim. W II Rzeczypospolitej działał jako publicysta i literat, był bliski radykalnym nurtom chłopskim. Uczestnik ruchu konspiracyjnego w okresie II wojny światowej. Józef Światło stwierdził, że Władysław Kowalski wiele lat był członkiem KPP, a później tajnym członkiem PPR.[5] W grudniu 1943 był współtwórcą Krajowej Rady Narodowej, w latach 1944–1945 członkiem Prezydium KRN, w 1945 I zastępcą prezydenta KRN. W latach 1945–1947 minister kultury i sztuki, w latach 1947–1952 marszałek Sejmu Ustawodawczego, a w latach 1947–1956 członek Rady Państwa.
Można doszukiwać się sprawowania zastępczo urzędu prezydenta przez Władysława Kowalskiego 4–5 lutego 1947 – od momentu wybory na funkcję Marszałka Sejmu Ustawodawczego, do zaprzysiężenia Bolesława Bieruta na urząd Prezydenta RP. Art. 2 ustawy z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej[6] stanowił, że wobec opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zastępuje go Przewodniczący Krajowej Rady Narodowej. Jednak zgodnie z art. 5 tej ustawy, wygasała ona automatycznie z chwilą ukonstytuowania się ciał parlamentarnych wybranych na zasadzie powszechnych wyborów. W mocy pozostawał więc art. 40 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (obowiązującej zgodnie z Manifestem PKWN), w myśl którego jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny – zastępuje go Marszałek Sejmu[7].
W latach 1943–1956 poseł do KRN, na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji, w latach 1945–1947 przewodniczący Klubu Poselskiego SL w KRN. Był również trzecim zastępcą przewodniczącego Komitetu Słowiańskiego w Polsce[8]. W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa Stalina[9].
Pierwsze felietony, opowiadania i wiersze publikował w tygodniku „Samopomoc Chłopska”, którego był redaktorem w latach 1928–1931. W 1933 był współzałożycielem zespołu literackiego „Przedmieście”.
W latach 1946–1947 był redaktorem naczelnym „Zielonego Sztandaru”.
Zmarł śmiercią samobójczą[10]. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A27-Tuje-10)[11].
Jego żoną była Halina z Lityńskich (1905–1999), córka Alfreda, nauczycielka szkół warszawskich[12].
27 lipca 1995 r. Władysław Kowalski (pośmiertnie) i jego żona, Halina, zostali odznaczeni tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za ratowanie żydowskich dziewcząt z warszawskiego getta.
Wybrane utwory
Powieści
- Chłopi z Marchat (1930)
- W Grzmiącej (1936)
- Rodzina Mianowskich (1938)
Opowiadania
- Dalekie i bliskie (1948)
- Bunt w Starym Łęku (1951)
- Bestia (1951)
- Wino (1966)
Ukazał się także jego Wybór pism publicystycznych (1967).
Ordery i odznaczenia
- Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (21 lipca 1949)[13]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1946)[14]
- Order Sztandaru Pracy
- Krzyż Partyzancki (12 czerwca 1946)[15]
- Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946)[16]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[17]
- Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (pośmiertnie, 27 lipca 1995)[18][19]
- Order Zasługi dla Ludu ze Złotą Gwiazdą (Jugosławia, 1946)[20]
Przypisy
- ↑ 5 lipca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zyskał uznanie międzynarodowe.
- ↑ Zygmunt Kaczyński obejmował urząd ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządzie Stanisława Mikołajczyka.
- ↑ Edmund Zalewski obejmował urząd ministra kultury i sztuki w Rządzie Tymczasowym RP.
- ↑ Trybuna Robotnicza, nr 321 (2410), 13 grudnia 1951 r., s. 1.
- ↑ Józef Światło, Za kulisami bezpieki i partii, 1986 .
- ↑ Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej (Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 23).
- ↑ Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. nr 44, poz. 267).
- ↑ Rocznik Akademii Rolniczej w Poznaniu, t. LXXI 1974, z.3, s. 55.
- ↑ Życie Warszawy, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, s. 1.
- ↑ Obława. niniwa22.cba.pl. [dostęp 2018-02-15].
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-30].
- ↑ Ligia Hayto: Alfred Lityński. iPSB. [dostęp 2016-01-06].
- ↑ M.P. z 1949 r. nr 62, poz. 828 „za wybitne zasługi w pracy nad utrwaleniem władzy ludowej w Odrodzonej Rzeczypospolitej”.
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 74, poz. 490 „w II rocznicę P.K.W.N. w wyróżnieniu zasług na polu pracy nad odrodzeniem państwowości polskiej, nad utrwaleniem jej podstaw demokratycznych i w odbudowie kraju”.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 116, poz. 216 „w uznaniu dla wielkich zasług, położonych w czasie najazdu niemieckiego lat 1939–1945 przy organizowaniu oddziałów partyzanckich i prowadzeniu nieprzerwanej walki z najeźdźcą”.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43 „w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ Kowalski Family. yadvashem.org. [dostęp 2016-01-06].
- ↑ Rodzina Kowalskich. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2016-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016–03–05)].
- ↑ Podpisanie umowy o przyjaźni i wzajemnej pomocy pomiędzy Polską a Jugosławią [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 77, 19 marca 1946, s. 1
Bibliografia
- T. Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991.
- Sylwetki marszałków Sejmu PRL. edukacja.sejm.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-11)].
- Notka biograficzna Władysława Kowalskiego na stronie IPN.
- Profil na stronie Biblioteki Sejmowej.
- Członkowie prezydium Krajowej Rady Narodowej
- Członkowie Rady Państwa Polski Ludowej (1947–1952)
- Członkowie Rady Państwa PRL
- Działacze Komunistycznej Partii Polski
- Działacze Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
- Marszałkowie Sejmu Polski Ludowej
- Ministrowie kultury PRL
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Polacy odznaczeni Orderem Zasługi dla Ludu (Jugosławia)
- Politycy Niezależnej Partii Chłopskiej
- Politycy PPR
- Politycy PSL „Wyzwolenie”
- Politycy Stronnictwa Ludowego (1944–1949)
- Politycy Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc”
- Polscy pisarze współcześni
- Polscy redaktorzy naczelni
- Polscy samobójcy
- Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata
- Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952)
- Prezesi Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego
- Urodzeni w 1894
- Zmarli w 1958
- Żołnierze Legionu Puławskiego