Obwód swierdłowski
obwód | |||||
Zbiornik Wołczyński | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Siedziba | |||||
Kod ISO 3166-2 |
RU-SVE | ||||
Gubernator |
Jewgienij Kujwaszew | ||||
Powierzchnia |
194 226 km²[1] | ||||
Populacja (2021) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
22,09 os./km² | ||||
Tablice rejestracyjne |
66; 96; 196 | ||||
Położenie na mapie Rosji | |||||
Strona internetowa |
Obwód swierdłowski (ros. Свердловская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej. Jego nazwa pochodzi od byłej nazwy stolicy obwodu, Jekaterynburga (do 1991 – Swierdłowsk).
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Położenie i powierzchnia
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski leży na dwóch kontynentach: w Europie i w Azji. Region zajmuje południową część pasma Uralu, a także przyległe do gór zachodnie fragmenty Niziny Zachodniosyberyjskiej. Region zajmuje powierzchnię 194 226 km²[1] (tj. ok. 1,2% terytorium całej Federacji Rosyjskiej).
Większość terenu obwodu stanowią niewysokie góry i wyżyny – znaczna część obwodu leży na wysokości 300–500 m n.p.m. Najwyższy punkt – szczyt Konżakowskij Kameń (na Uralu Północnym) wznosi się na wysokość 1569 m.
Region graniczy z:
- Krajem Permskim
- Republiką Komi
- Chanty-Mansyjskim Okręgiem Autonomicznym – Jugrą
- Obwodem tiumeńskim
- Obwodem kurgańskim
- Obwodem czelabińskim
- Republiką Baszkirii
Strefa czasowa
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski należy do jekaterynburskiej strefy czasowej (YEKT): do 25 października 2014 UTC+06:00 przez cały rok, od 26 października 2014 UTC+05:00 przez cały rok.
Jeszcze wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+05:00, a czas letni – UTC+06:00.
Klimat
[edytuj | edytuj kod]Na terytorium obwodu panuje klimat umiarkowany typu kontynentalnego. Charakteryzuje się on dużymi różnicami temperatur w ciągu roku – chłodnymi zimami i ciepłymi latami. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi (zależnie od regionu) od −16 °C do −20 °C, a lipca – od +16 °C do +19 °C.
Na terenie obwodu corocznie notuje się ok. 500 mm opadów, głównie w formie deszczu. Występują one głównie w ciepłej połowie roku, zaś maksimum przypada na lipiec.
Hydrologia
[edytuj | edytuj kod]W regionie znajduje się dość duża ilość cieków wodnych, jednak z powodu położenia tego terytorium na obszarze górskim, będącym działem wód większość miejscowych rzek i strumieni ma niewielkie rozmiary. Znajduje się tutaj także pewna liczba – zwykle niewielkich – jezior.
Główne rzeki regionu:
Fauna i flora
[edytuj | edytuj kod]Pierwotną roślinność obwodu swierdłowskiego stanowią lasy iglaste i mieszane. W lasach tych żyją m.in. – ze ssaków: kuny, norki, wiewiórki, lisy, zające, jelenie, liczne gryzonie itd., z ptaków – np. dzięcioły, gile, jarząbki itp. W zbiornikach wodnych żyje wiele gatunków ryb.
W południowo-wschodniej części obwodu znajduje się Park Narodowy „Pripyszminskije bory”[3], w północno-zachodniej Rezerwat przyrody „Dienieżkin Kamień”[4], a w południowo-zachodniej Wisimski Rezerwat Biosfery[5].
Ludność
[edytuj | edytuj kod]Na terenie obwodu swierdłowskiego mieszka 4 399 700 osób (2007). Liczba ta w ostatnich latach spada – jeszcze w 2002 populacja regionu wynosiła 4 486 214 osób. Niemal 88% ludności (3 943 529 osób w 2002) zamieszkuje w miastach, a 12% (542 685 osób; 2002) – na wsiach. Około 30% całej populacji obwodu zamieszkuje w jego stolicy – Jekaterynburgu (będącym 5. pod względem liczby mieszkańców miastem Rosji).
Gęstość zaludnienia w regionie wynosi 22,6 os./km².
Rosjanie stanowią ok. 90% populacji.
Wyznania
[edytuj | edytuj kod]Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała także duża liczba niewierzących. W regionie istnieje niespełna 5% mniejszość muzułmańska (złożona głównie z Tatarów), ponadto żyją tutaj niewielkie grupy wyznawców innych religii, m.in. katolików, a także wyznawców nowych wyznań religijnych, wywodzących się z tradycji protestanckiej.
Zdjęcia miast obwodu |
---|
Cerkiew w Ałapajewsku |
Kościół protestancki w Krasnoturińsku |
Teatr w Niżnym Tagile |
Meczet w Wielkiej Pyszmie |
Prawosławna katedra pw. Świętej Trójcy w Wierchoturiu |
Zarieczny – fragment miasta |
Jekaterynburg – fragment miasta |
Jeden z budynków Jekaterynburga (kino Salut) |
Dworzec kolejowy w Krasnoturińsku |
Dom kultury w Krasnoturińsku |
Narodowości
[edytuj | edytuj kod]Na terenie obwodu żyją przedstawiciele 148 narodowości. Najliczniejsi są[6]:
|
Wymieniono tylko grupy liczące powyżej tysiąca osób
Miasta i osiedla typu miejskiego
[edytuj | edytuj kod]Na terenie obwodu swierdłowskiego znajduje się 47 miast oraz 99 osiedli typu miejskiego, a także 1886 większych i mniejszych wsi.
Największe miasta i osiedla typu miejskiego:
(powyżej 15 tys. mieszkańców; stan na 1 stycznia 2006)
|
1) dane zaokrąglone; 1 stycznia 2007
2) osiedle typu miejskiego
Władza i administracja
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski, podobnie jak inne części Federacji Rosyjskiej, posiada dość duży zakres autonomii w sprawach lokalnych. Kwestie lokalnego ustroju reguluje Statut obwodu swierdłowskiego z 1994.
Według postanowień tego aktu prawnego władza prawodawcza w regionie należy do dwuizbowego parlamentu, złożonego z lokalnej Dumy oraz Izby Reprezentantów. Wyższa izba parlamentu – Izba Reprezentantów składa się z 21 posłów, wybieranych w jednomandatowych okręgach, zaś Duma – z 28 posłów, wybieranych z jednego okręgu obejmującego cały region, z list partyjnych. Kadencja obu izb trwa 4 lata, przy czym co 2 lata odbywają się wybory, w których wymieniana jest połowa składu Dumy.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, składający się z ministerstw, departamentów i urzędów. Na czele rządu stoi gubernator, będący zarazem szefem obwodu. Obecnie (od 1995) funkcję tę sprawuje Eduard Rossiel z partii Jedna Rosja.
Podział administracyjny
[edytuj | edytuj kod]Pod względem podziału administracyjnego obwód swierdłowski ma skomplikowaną strukturą. Cały region dzieli się na 5 okręgów administracyjnych (ros. управленческий округ): wschodni, zachodni, północny, południowy i gornozawodzki. Stolica obwodu – miasto Jekaterynburg nie wchodzi w skład żadnego z nich i w tym zakresie stanowi odrębną jednostkę. Okręgi administracyjne dzielą się z kolei na rejony, przy czym największe miasta nie wchodzą w skład tego podziału i stanowią okręgi miejskie (bezpośrednio w składzie okręgu administracyjnego); okręgami miejskimi (jednak o innym statusie) są także miasta (lub osiedla typu miejskiego) zamknięte.
W sumie w regionie funkcjonuje 30 rejonów, 25 okręgów miejskich i 4 miasta zamknięte.
Nazwa | Nazwa rosyjska | |||
---|---|---|---|---|
miasto Jekaterynburg (Екатеринбург) | ||||
Okręg wschodni (Восточный управленческий округ) | ||||
Rejon ałapajewski | Алапаевский район | |||
Rejon artiomowski | Артемовский район | |||
Rejon bajkałowski | Байкаловский район | |||
Rejon irbicki | Ирбитский район | |||
Rejon kamyszłowski | Камышловский район | |||
Rejon pyszmiński | Пышминский район | |||
Rejon słobodo-turiński | Слободо-Туринский район | |||
Rejon taboriński | Таборинский район | |||
Rejon talicki | Талицкий район | |||
Rejon tawdiński | Тавдинский район | |||
Rejon tugułymski | Тугулымский район | |||
Rejon turiński | Туринский район | |||
miasto Ałapajewsk | Алапаевск | |||
miasto Irbit | Ирбит | |||
miasto Kamyszłow | Камышлов | |||
Okręg południowy (Южный управленческий округ) | ||||
Rejon biełojarski | Белоярский район | |||
Rejon bogdanowicki | Богдановичский район | |||
Rejon kamieński | Каменский район | |||
Rejon suchołoski | Сухоложский район | |||
miasto Kamieńsk Uralski | Каменск-Уральский | |||
miasto Asbiest | Асбест | |||
miasto Zariecznyj | Заречный | |||
osiedle zamknięte Uralski | ЗАТО „поселок Уральский” | |||
Okręg gornozawodzki (Горнозаводской управленческий округ) | ||||
Rejon prigorodnyj | Пригородный район | |||
Rejon wierchniesałdiński | Верхнесалдинский район | |||
miasto Wierchnyj Tagił | Верхний Тагил | |||
miasto Wierchniaja Tura | Верхняя Тура | |||
miasto Kirowgrad | Кировград | |||
miasto Kuszwa | Кушва | |||
miasto Niewjansk | Невьянск | |||
miasto Niżny Tagił | Нижний Тагил | |||
miasto Niżniaja Sałda | Нижняя Салда | |||
osiedle Wierch-Niejwinskij | поселок Верх-Нейвинский | |||
miasto zamknięte Nowouralsk | ЗАТО «город Новоуральск» | |||
miasto zamknięte Swobodnyj | ЗАТО «поселок Свободный» | |||
Okręg zachodni (Западный управленческий округ) | ||||
Aczycki okręg miejski | Ачитский городской округ | |||
Artiński okręg miejski | Артинский городской округ | |||
Rejon krasnoufomski | Красноуфимский район | |||
Rejon niżniesiergiński | Нижнесергинский район | |||
Szaliński okręg miejski | Шалинский городской округ | |||
miasto Pierwouralsk | Первоуральск | |||
okręg miejski Wierchniaja Pyszma | городской округ Верхняя Пышма | |||
okręg miejski Krasnoufimsk | городской округ Красноуфимск | |||
miasto Polewskoj | Полевской | |||
miasto Rewda | Ревда | |||
Okręg miejski Staroutkinsk | городской округ Староуткинск | |||
Okręg miejski Diegtiarsk | городской округ Дегтярск | |||
Okręg północny (Северный управленческий округ) | ||||
Rejon gariński | Гаринский район | |||
Rejon nowolaliński | Новолялинский район | |||
Rejon sierowski | Серовский район | |||
Rejon wierchoturski | Верхотурский район | |||
miasto Iwdel | Ивдель | |||
miasto Kaczkanar | Качканар | |||
miasto Karpińsk | Карпинск | |||
miasto Krasnouralsk | Красноуральск | |||
miasto Krasnoturińsk | Краснотурьинск | |||
miasto Liesnoj | Лесной | |||
miasto Niżniaja Tura | Нижняя Тура | |||
miasto Siewierouralsk | Североуральск | |||
miasto Sierow | Серов |
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Na terenie obwodu swierdłowskiego żyje 2343,3 tys. osób aktywnych zawodowo. W 2006 stopa bezrobocia w regionie wynosiła 6,9%. W styczniu 2007 średnia płaca w regionie wynosiła 13 941,4 rubla, tj. 525,4 USD (według kursu z 31 stycznia 2007).
Przemysł
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski zajmuje 2. miejsce w Rosji pod względem wartości produkcji przemysłowej. W strukturze lokalnego przemysłu dominuje hutnictwo, zarówno żelaza, jak i metali nieżelaznych (odpowiednio – 31% i 19% całej wartości produkcji przemysłowej). Istnieje też wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, produkujący m.in. ciężki sprzęt wykorzystywany w innych gałęziach gospodarki, maszyny i urządzenia AGD oraz sprzęt wojskowy.
Pozostałe gałęzie przemysłu (jak spożywczy, chemiczny, drzewny i in.) nie mają dużego udziału w strukturze gospodarczej regionu i produkują głównie na potrzeby lokalnego rynku.
W regionie odbywa się też wzbogacanie uranu.
Rolnictwo
[edytuj | edytuj kod]W 2006 na terenie obwodu znajdowało się (było zarejestrowanych) 829 dużych gospodarstw rolnych (byłych kołchozów i sowchozów, obecnie zwykle spółek) oraz 2178 chłopskich gospodarstw indywidualnych. Jedynie część z nich rzeczywiście prowadziła działalność produkcyjną (odpowiednio: 499 i 893)
W 2006 łączna powierzchnia zasiewów w regionie wynosiła 877,8 tys. ha, zaś pogłowie zwierząt gospodarskich obejmowało m.in. 225,9 tys. sztuk bydła i 10 075,1 tys. sztuk drobiu.
Transport
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski jest ważnym punktem na mapie rosyjskiego transportu. Przez region przebiega wiele ważnych dróg kolejowych i samochodowych łączących azjatycką i europejską część kraju, w tym kolej transsyberyjska.
Na terenie regionu znajduje się także ważny międzynarodowy port lotniczy Kolcowo (w Jekaterynburgu).
Bogactwa naturalne
[edytuj | edytuj kod]Na terenie regionu znajdują się liczne złoża surowców, w tym metali, m.in. złota, platyny, żelaza, chromu, niklu, manganu i miedzi. Ponadto bogactwami obwodu są m.in. azbest i boksyty.
Nauka i oświata
[edytuj | edytuj kod]Na terenie obwodu funkcjonuje Uralski oddział Rosyjskiej Akademii Nauk. Działają tutaj m.in. 22 instytuty naukowe, oraz ponad 100 ośrodków naukowo-badawczych i technologicznych.
Na początku roku szkolnego 2006/2007 w regionie funkcjonowały 1344 szkoły średnie (w tym 50 wieczorowych), 91 średnich szkół specjalizacyjnych, 19 państwowych wyższych uczelni i ich 34 file, 11 uczelni niepaństwowych i 6 filii.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Historia regionu
[edytuj | edytuj kod]Według badań archeologicznych region zasiedlony był już w okresie prehistorycznym. W obwodzie znajdują się liczne ślady osadnictwa ludzkiego, pochodzącego z okresów od mezolitu do epoki żelaza.
Rosja zajęła te tereny po rozbiciu Chanatu kazańskiego w połowie XVI w. Swój udział w opanowaniu regionu miał Jermak Timofiejewicz. Po zajęciu ziem dzisiejszego obwodu Rosjanie, by zabezpieczyć swe panowanie i zapewnić spokój kolonistom założyli szereg twierdz: Wiekoturie (1598), Turinsk (1600), Irbit (1633), Ałapajewsk (1639) itd.
Od 1703 w regionie zaczęła się rozwijać metalurgia, co zwiększyło napływ osadników i spowodowało trwałą rusyfikację tych ziem.
W 1723 założono miasto, będące dzisiejszą stolicą regionu – Jekaterynburg, nazwane na cześć żony cesarza Piotra I Wielkiego, Katarzyny I.
Utworzenie obwodu
[edytuj | edytuj kod]Obwód swierdłowski utworzono 17 stycznia 1934 poprzez wydzielenie części ówczesnego obwodu uralskiego. Pierwotnie teren obwodu obejmował nieco odmienne niż dziś obszary: zajmował terytorium dzisiejszego Kraju Permskiego, nie obejmował natomiast niektórych swych dzisiejszych rejonów, należących wówczas do obwodów czelabińskiego i omskiego.
Nazwa obwodu
[edytuj | edytuj kod]Nazwa obwodu wywodzi się od ówczesnej nazwy stolicy regionu Jekaterynburga – Swierdłowsk, nazwanego na cześć działacza partyjnego i politycznego – Jakowa Swierdłowa.
W 1979 w wojskowym instytucie badawczym zajmującym się bronią biologiczną w ówczesnym Sierdłowsku miało miejsce masowe zarażenie wąglikiem, w wyniku którego zmarło ok. 100 osób.
- Osobny artykuł:
Sławni mieszkańcy regionu
[edytuj | edytuj kod]Z rejonu wywodzili się m.in.:
Tablice rejestracyjne
[edytuj | edytuj kod]Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie swierdłowskim mają oznaczenie 66 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Powierzchnia regionu Swierdłowska zmniejszyła się o 81 kilometrów kwadratowych – Regionalna gazeta.
- ↑ Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2021 года и в среднем за 2020 год [online] [dostęp 2021-03-17] [zarchiwizowane z adresu 2021-02-04] .
- ↑ Пресс-центр – Национальный парк «ПРИПЫШМИНСКИЕ БОРЫ» [online], www.nppbor.ru [dostęp 2021-07-28] .
- ↑ Государственный природный заповедник „Денежкин Камень” | Заповедник «Денежкин Камень» [online], www.denkamen.ru [dostęp 2021-11-21] .
- ↑ Висимский государственный природный биосферный заповедник [online], www.visimskiy.ru [dostęp 2022-01-08] .
- ↑ http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- strona obwodu swierdłowskiego (ros.)
- strona lokalnego parlamentu (ros.)
- Informacje o obwodzie. terrus.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-16)]. (ros.).