Srpskoslovenski jezik
Ovom članku potrebni su dodatni izvori zbog proverljivosti. |
Južnoslovenski jezici, narečja i izgovori |
---|
Standardni jezici |
Narečja |
Izgovori |
Istočnoštokavski dijalekti |
Zapadnoštokavski dijalekti |
Lokalni govori, sociolekti, žargon i ostalo |
Srpskoslovenski je naziv za srpsku redakciju staroslovenskog jezika koja je predstavljala prvu normu srpskog književnog jezika koja se koristila do ulaska ruskoslovenskog u upotrebu u XVIII veku. Ranije je smatrano da se ova norma razvila na prostoru srpskog pomorja u Zeti i Zahumlju, na prostoru sa koga potiču najstariji danas sačuvani spomenici stvarani ovom redakcijom, ali se danas, na osnovu nekih jezičkih pojava,[a] smatra da se ona razvila mnogo istočnije, bliže prvim centrima slovenske pismenosti na Balkanskom poluostrvu, Ohridu i Preslavu. Kao prostor njenog nastanka, uzima se predeo oko današnje granice Srbije i Makedonije, severno od linije Kratovo—Skoplje—Tetovo. Imao je tri ustaljena pravopisa:
- zetsko-humski, koji je bio najstariji i korišćen je u Srbiji (do početka XIII veka) i Bosni (do njene propasti, sredinom XV veka)
- raški, koji je nasledio staroslovenski u Raškoj i bio u upotrebi do prvih decenija XV veka
- resavski, koji je nastao u XV veku
Najstariji sačuvani pisani spomenici, sa kraja XII veka, svedoče o tome da je proces formiranja srpske redakcije već bio završen. Pored srpskoslovenskog, u upotrebi je tokom ovog perioda bio i narodni jezik (stručno nazvan starosrpski jezik), koji se mahom javlja u pismima i pravnim dokumentima, a ponekad i u književnim delima. Najstariji sačuvani spomenik pisan narodnim jezikom je povelja bana Kulina (1180—1204) upućeno Dubrovčanima, iz 1189. godine. Pozajmljenice iz ovog jezika nazivaju se crkvenoslovenizmi.
Najstariji sačuvani spomenici
[uredi | uredi izvor]Najstariji spomenici staroslovenskog jezika sa srpskim crtama, pisani glagoljicom:
Najstariji spomenici staroslovenskog jezika sa srpskim crtama, pisani ćirilicom:
- Temnićki natpis (X—XI vek)
- Humska ploča (X—XI vek)
- Ploča sudije Gradiše (XII vek)
- Natpis na ploči u Policama kraj Trebinja (druga polovina XII veka)
Najstarije sačuvane knjige srpske redakcije staroslovenskog jezika:
- Miroslavljevo jevanđelje (oko 1185)
- Vukanovo jevanđelje (1197—1199)
- Parimejnici iz prve polovine XIII veka (Beogradski, Hilandarski i Petrovgradski)
- Bratkov minej (1234—1243)
- Trebnik (kraj XIII veka)
- Zbornik popa Dragolja (početak XIV veka)
Galerija
[uredi | uredi izvor]-
Stranica Marijinskog jevanđelja, najstarijeg sačuvanog rukopisa na staroslovenskom jeziku u kome se javljaju srpske crte]]
-
Srpska crkvena knjiga iz 18. veka na srpskoslovenskom jeziku. Nalazi se u Udruženju „Adligat" u Beogradu.
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Napomene
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]Literatura
[uredi | uredi izvor]- Deretić, Jovan (2007). Istorija srpske književnosti (četvrto izd.). Beograd. ISBN 978-86-86003-45-4. COBISS.SR 145795852.
- Grković-Mejdžor, Jasmina (2011). „O formiranju srpske redakcije staroslovenskog jezika”. Đurđevi stupovi i Budimljanska eparhija: Zbornik radova. Berane: Episkopija budimljansko-nikšićka. str. 43—51. ISBN 978-86-86563-95-8. ISBN 978-86-519-1420-4 COBISS.SR 188187660.
Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- Ranković, Zoran (2010). Srpskoslovenski jezik — priručnik za studente. Beograd: Pravoslavni bogoslovski fakultet.
- Milanović, Aleksandar (2004). „Srpskoslovenski jezik — suštastveno (vaspostavljanje i opšti saveti)”. Guskova. Arhivirano iz originala 7. 3. 2009. g.
- Zirojević, Olga (14. 5. 2011). „Pravo blago u biblioteci”. Politika. Arhivirano iz originala 8. 1. 2023. g.