Oskar za najboljeg reditelja
Oskar za najboljeg reditelja (engl. Academy Award for Best Director), zvanično Akademijina nagrada za najbolje režiranje (engl. Academy Award for Best Directing), jedna je od najvažnijih nagrada koje dodeljuje američka Akademija filmskih umetnosti i nauka (engl. Academy of Motion Picture Arts and Sciences). Nominacije za nagradu dodeljuju isključivo članovi rediteljskog ogranka Akademije, a izbor vrše svi članovi Akademije.
Istorija
[uredi | uredi izvor]Na prvoj dodeli Oskara dodeljena su dva Oskara za režiju — za režiju drame i za režiju komedije. Već od iduće dodele, dodeljivan je samo jedan Oskar za režiju.
Nagrada za režiju često je bila povezana sa Oskarom za najbolji film. Od 80 filmova koji su dobili Oskara za najbolji film, 59 je dobilo Oskara i za najbolju režiju. Samo tri puta se desilo da nije bio nominovan reditelj filma koji je dobio Oskara za najbolji film: Vilijam Velman za Krila (1927/28), Edmund Golding za Grand hotel (1931/32) i Brus Beresford za Vozeći gospođicu Dejzi (1989). Samo u dva slučaja Oskar je dodeljen za režiju filma koji nije bio nominovan za Oskara za najbolji film, i to na prve dve dodele Oskara. Dobitnici su bili Luis Majlstoun (1927/28) i Frenk Lojd (1928/29).
U dva slučaja, 1961. i 2007. nagradu za režiju nije dobio pojedinac, nego rediteljski par. U skladu sa striktnim pravilima Američkog udruženja reditelja (DGA), samo jedna osoba može da bude potpisana na špici kao reditelj. Pravilo je uvedeno da bi se izbeglo umanjivanje rediteljskog doprinosa ubacivanjem producenata i glumaca kao koreditelja. Međutim, DGA u retkim slučajevima dozvoljava izuzetke u smislu da dvojica mogu da budu potpisana kao reditelji. U istoriji Oskara zabeleženo je tri slučaja da dvojica reditelja budu nominovana za isti film, i to: Robert Vajz and Džerom Robins (dobili Oskara za Priču sa zapadne strane, 1961); Voren Bejti i Bak Henri (bili su nominovani za Nebo može da sačeka, 1978), i Džoel i Itan Koen (koji su dobili Oskara za Nema zemlje za starce, 2007).
Osmoro ljudi je za isti film bilo nominovano i za najbolju režiju i za najbolju mušku ulogu. Voren Bejti (Nebo može sa sačeka i Crveni) i Klint Istvud (Neoprošteno i Devojka od milion dolara) čak po dvaput, a ostalih šest su: Orson Vels (Građanin Kejn), Lorens Olivije (Hamlet), Vudi Alen (Eni Hol), Kenet Brana (Henri V), Kevin Kostner (Ples sa vukovima) i Roberto Beninji (Život je lep). Niko nije uspeo da dobije obe nagrade. Četvorica su dobili Oskara za režiju ali ne i za glumu: Alen, Bejti (za Crvene), Kostner i Istvud (za oba filma). Dvojica su dobili Oskara za glumu ali ne i za režiju: Beninji i Olivije. Konačno, trojica nisu osvojila Oskara ni za jednu nominaciju: Bejti (za Nebo može da sačeka), Brana i Vels.
Mnogi poznati reditelji nikada nisu dobili Oskara za režiju: Robert Altman, Alfred Hičkok, King Vidor, Federiko Felini, Stenli Kjubrik, Sidni Lumet, Piter Vir, Ingmar Bergman, Stenli Krejmer, Ernst Lubič, Dejvid Linč, Artur Pen, Ridli Skot, Džordž Lukas, Čarli Čaplin, Hauard Hoks, Akira Kurosava ili Orson Vels. Neki cenjeni reditelji, kao šti su: Tim Berton, Brajan de Palma, Dejvid Kronenberg, Žan-Lik Godar, Luis Bunjuel, Džon Frankenhajmer, Spajk Li ili Serđo Leone, nisu nikada bili čak ni nominovani.
Stiven Doldri je bio nominovan za Oskara za režiju za prva dva filma koja je režirao (2000. i 2002), a Džerom Robins je dobio Oskara za režiju jedinog filma koji je režirao (1961).
Samo je jedna žena osvojila Oskara za režiju (Ketrin Bigelou, 2010), od četiri nominovane: Džejn Kempion, Sofija Kopola, Lina Vertmiler i Ketrin Bigelou.
Nijedan film koji je dobio Oskara za režiju nije izgubljen, dok kod filmova koji su bili samo nominovani za režiju ima dva izuzetka — Patriota (1928) je izgubljen, a Sorel i sin (1927/28) je delimično izgubljen (sačuvana je samo nekompletna kopija). Film Drag (jedan od filmova za koje je Frenk Lojd bio nominovan 1929) dugo se smatrao izgubljenim, ali izgleda da je ipak sačuvan. Dobitnik Oskara za režiju komedije 1927/28 Dva arabijska viteza, takođe se dugo smatrao izgubljenim, ali je onda pronađen sačuvan u arhivi Hauarda Hjuza i prikazan na televiziji, zajedno sa još jednim filmom nominovanim na prvoj dodeli (Reket), koji se takođe smatrao izgubljenim.
Rekordi
[uredi | uredi izvor]Kategorija | Ime | Rekord | Godina | Primedba |
---|---|---|---|---|
Najviše nagrada | Džon Ford | 4 Oskara | 1952 | Nagrade su rezultat 5 nominacija. |
Najviše nominacija | Vilijam Vajler | 12 nominacija | 1965 | Nominacije su rezultovale sa 3 Oskara. |
Najstariji dobitnik | Klint Istvud | 74 godine | 2004 | Devojka od milion dolara |
Najstariji nominovani | Džon Hjuston | 79 godina | 1985. | Čast Pricijevih |
Najmlađi dobitnik | Norman Torog | 32 godine | 1930/31 | Skipi |
Najmlađi nominovani | Džon Singlton | 24 godine | 1991 | Boyz N the Hood |
Džon Ford je jedini koji je osvojio četiri Oskara za režiju, a slede Frenk Kapra i Vilijam Vajler sa po tri nagrade. Vajler je imao najviše nominacija, čak 12. Najviše nominacija od kojih nijedna nije dobila nagradu imaju Robert Altman, Klarens Braun, Alfred Hičkok i King Vidor, svi sa po pet nominacija.
Samo dva reditelja su dobili Oskare za režiju u dve uzastopne godine: Džon Ford 1940. za Plodove gneva i 1941. za Kako je bila zelena moja dolina i Džozef L. Mankevic 1949. za Pismo trima ženama i 1950. za Sve o Evi.
Višestruke nominacije
[uredi | uredi izvor]Na sledećem spisku nalazi se ime 91 reditelja koji su barem dvaput nominovani za Oskara za najbolju režiju. Lista je formirana prema broju dobijenih nagrada, a u zagradi se nalazi ukupan broj nominacija za svakog.
Dobitnici i nominovani
[uredi | uredi izvor]Ceremonije dodele su poređane hronološki, s tim da je odmah uz godinu svake dodele navedeno ime dobitnika, posle čega slede nazivi filma/filmova za koji su nagrađeni. Iza imena dobitnika se nalaze imena ostalih nominovanih na istoj dodeli, poređana po abecednom redu prezimena.
Sledeći ustaljenu praksu Akademije, godine su date tako da se odnose na godinu u kojoj je film prikazan. Dakle, Oskar za najbolju režiju 1965. dodeljen je na ceremoniji održanoj 1966.
1920-e
[uredi | uredi izvor]Kao što je već pomenuto, na prvoj dodeli 1929. (za 1927/28) dodeljena su dva Oskara za režiju, za režiju drame i za režiju komedije.
Godina | dobitnik film |
Nominacije |
---|---|---|
1927/1928 (drama) |
Frenk Borzejgi — Sedmo nebo |
Herbert Brenon — Sorel i sin King Vidor — Gomila |
(komedija) | Luis Majlstoun — Dva arabijska viteza |
Ted Vajld — Brzina |
1928/1929 | Frenk Lojd — Božanstvena žena |
Lajonel Barimor — Madam Iks Hari Bomont — Brodvejska melodija Irvin Kamings — U staroj Arizoni Frenk Lojd — Umorna reka and Drag Ernst Lubič — Patriota |
1930-e
[uredi | uredi izvor]1940-e
[uredi | uredi izvor]1950-e
[uredi | uredi izvor]1960-e
[uredi | uredi izvor]1970-e
[uredi | uredi izvor]1980-e
[uredi | uredi izvor]1990-e
[uredi | uredi izvor]2000-e
[uredi | uredi izvor]2010-e
[uredi | uredi izvor]2020-e
[uredi | uredi izvor]Neamerički dobitnici
[uredi | uredi izvor]Iako su, s obzirom da se radi o američkoj nagradi, najveći broj dobitnika Amerikanci, postoji i veći broj dobitnika iz drugih zemalja. To su:
- Australija: Mel Gibson
- Kanada: Džejms Kameron
- Čehoslovačka: Miloš Forman
- Francuska: Roman Polanski, Mišel Azanavisijus
- Italija: Bernardo Bertoluči
- Novi Zeland: Piter Džekson
- Poljska: Roman Polanski
- Tajvan: Ang Li
- Velika Britanija: Ričard Atenboro, Dejvid Lin, Sem Mendiz, Entoni Mingela, Kerol Rid, Toni Ričardson i Džon Šlesindžer
Reference
[uredi | uredi izvor]Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- Oscars.org (official Academy site)
- Oscar.com (official ceremony promotional site)
- The Academy Awards Database Arhivirano na sajtu Wayback Machine (13. septembar 2008) (official site)